(٤) فاضل : مانند كشاورز كه دفعتاً سود به دستش مى‌آيد مبدأ سال خمس وى از موقعى كه فايده برده است مى‌باشد. (٥ گلپايگانى ، خوئى ، تبريزى ، صافى : اگر اتفاقاً منفعتى ببرد. .

مكارم : مسأله آغاز سال براى حساب خمس هر كسى اولين درآمد اوست، يعنى اگر كسى شروع به تجارت و كسب و صنعت و زراعت و غير اينها كند، اولين زمانى كه درآمد براى او حاصل مى‌شود اوّل سال خمس اوست و نمى‌توان با قصد و نيّت آن را جلو يا عقب انداخت و اگر بخواهد اوّل سال را جلو بيندازد راهش اين است كه حساب سال خود را زودتر از موعد معين برسد و خمس خود را بپردازد، همان وقت، اوّل سال او خواهد شد.

زنجانى : مسأله تاجر و كاسب و صنعتگر و مانند اينها، چنانچه منفعت آنها از مخارج سال كه ابتداى آن وقتى است كه منفعت مى‌برند، زياد بيايد، بايد خمس مقدار زيادى را بدهند، همچنين كسى كه شغلش كاسبى نيست و اتفاقاً منفعتى برده، ابتداى سال وى وقتى است كه منفعت برده است.

[مسأله ١٧٦٦]

مسأله ١٧٦٦ انسان مى‌تواند در بين سال هر وقت منفعتى به دستش آيد، خمس آن را بدهد (١) و جايز است دادن خمس را تا آخر سال (٢) تأخير بيندازد (٣) و اگر براى دادن خمس، سال شمسى قرار دهد، مانعى ندارد (٤)

(١) زنجانى : بلكه اگر بداند كه منفعت صرف مخارج وى نمى‌گردد لازم است همان وقت كه منفعت بدست مى‌آورد خمس آن را بدهد و در صورتى كه نمى‌داند كه منفعت وى از مخارج سال وى زياد مى‌آيد يا نه، جايز است دادن خمس را تا آخر سال تأخير بيندازد و براى دادن خمس مى‌توان سال شمسى يا قمرى را ملاك قرار داد.

(٢) بهجت : تا آخر سال قمرى. .

(٣) اراكى : بقيّه مسأله ذكر نشده.

سيستانى : ولى اگر بداند تا آخر سال به آن نياز پيدا نمى‌كند، بنا بر احتياط واجب بايد فوراً خمس آن را بدهد. .

مكارم : مى‌تواند آن را تا آخر سال تأخير بيندازد تا مخارج احتماليش را از آن بردارد. براى دادن خمس مى‌توان معيار را سال شمسى يا سال قمرى قرار داد.

(٤) بهجت : اگر براى دادن خمسِ زراعت و مانند آن، كه مطابق سال شمسى انجام مى‌شود، سال خمسى را شمسى قرار دهد، اشكال ندارد.

مسأله اختصاصى

مكارم : مسأله ١٤٨٩ كسى كه درآمد اضافى ندارد قرار دادن سال خمس براى او لازم نيست.

[مسأله ١٧٦٧]

مسأله ١٧٦٧(كسى كه مانند تاجر و كاسب بايد (١) براى دادن خمس، سال قرار دهد (٢) ، اگر منفعتى به دست آورد و در بين سال بميرد، بايد مخارج تا موقع مرگش را از آن منفعت كسر كنند و خمس باقيمانده را بدهند (٣)

(١) [كلمۀ «بايد» در رساله آيات عظام: خوئى ، زنجانى و تبريزى نيست]