رساله توضیح المسایل ( مراجع ) - خمینی، روح الله و سایر مراجع - الصفحة ٧٠٥ - مسأله اختصاصى
پدرى ميّت مقدّم است، و ظاهراً دختر عمو همچون پسر عمو و عمّه همچون عمو مىباشد. اين استثنا در جايى است كه همراه پسر عموى پدر و مادرى و عموى پدرى، دايى يا خاله پدرى و خود نداشته باشند وگرنه اين استثنا در كار نيست.
ب: زن و شوهر در طبقهبندى سهگانه فوق قرار ندارند، بلكه زن و شوهر همراه تمامى طبقات ارث مىبرند و مانع ارث بردن هيچ طبقهاى هم نمىشوند.
ج: سهم الارث خويشاوندان نسبى و سببى گاه با كسر مشخّصى معيّن شده است، به اين كسر «فرض» و به وارثى كه به اين شكل ارث مىبرد، «صاحب فرض» يا «فرض بر» مىگويند. و گاه سهم الارث بدون كسر مشخّصى تعيين شده است، وارثى كه به اين شكل ارث مىبرد «قرابت بر» خوانده مىشود.
فرضهاى ارث: يك دوم، يك چهارم، يك هشتم، يك سوم، يك ششم، دو سوم صاحبان فرض (فرض برها) عبارتند از:
١٢:١ يك دختر (بدون پسر) .٢ شوهر (در صورتى كه ميّت، فرزند و لو با واسطه نداشته باشد) .٣ يك خواهر پدر و مادرى يا تنها پدرى (بدون برادر) .
١٤:١ شوهر (در صورتى كه ميّت، فرزند بىواسطه يا با واسطه داشته باشد.)٢ زن (در صورتى كه ميّت، فرزند بىواسطه يا با واسطه نداشته باشد) .
١٨: زن (در جايى كه ميّت، فرزند و لو با واسطه نداشته باشد) .
١٣:١ مادر (در صورتى كه ميّت، فرزند و لو با واسطه نداشته باشد و پدر ميّت هم باشد و حاجبى از ارث مادر هم در كار نباشد، مراد از حاجب در اينجا در مسألۀ[٢٧٣٢]توضيح داده خواهد شد.)٢ دو يا چند برادر مادرى، يا دو يا چند مادر خواهرى، يا برادر و مادر خواهرى.
١٦:١ مادر (در صورتى كه ميّت، فرزند داشته باشد.)٢ پدر (در صورتى كه ميّت، فرزند داشته باشد.) در اين سهم پدر و مادر، فرقى نيست كه هر يك به تنهايى باشد يا هر دو با هم باشند.٣ مادر (در صورتى كه ميّت، فرزند نداشته باشد و پدر ميّت هم زنده باشد ولى حاجبى از ارث مادر در كار باشد) .٤ يك برادر يا خواهر مادرى.
توضيح: اگر ميّت فرزند نداشته باشد، چنانچه تنها پدر يا تنها مادر وجود داشته باشد، مادر يا پدر قرابت بر است و چنانچه هر دو باشند، مادر فرض بر ١٣ در صورت عدم حاجب و ١٦ در صورت وجود حاجب) و پدر قرابت بر است.
٢٣:١ دو يا چند دختر (بدون پسر) .٢ دو يا چند خواهر پدر و مادرى يا فقط پدرى (بدون برادر) .
دو قاعده:
قاعده اوّل: فرض برها اوّل سهم خود را مىبرند و سپس قرابت برها بقيه تركه را ارث مىبرند. اين قاعده يك استثنا دارد: اگر يك يا چند خواهر پدر و مادرى يا تنها پدرى، با پدر بزرگ يا مادر بزرگ اجتماع كنند (خواه وارث ديگرى هم در كار باشد يا نباشد) اين قاعده جارى نمىگردد، بلكه پدر بزرگ به منزله برادر و مادر بزرگ به منزله خواهر بوده، ارث همانند صورتى كه تنها