مهرى كه زن در ازدواج موقّت مى‌گيرد اگر از مخارج سالش زياد بيايد بايد خمس آن را بدهد، و ارثى كه به انسان مى‌رسد خمس ندارد، مگر ارث غير منتظره باشد كه بنا بر احتياط واجب اگر از مخارج سالش زياد بيايد خمس آن را بدهد.

سيستانى : مسأله مهرى را كه زن مى‌گيرد و مالى را كه مرد عوض طلاق خُلع مى‌گيرد و همچنين ديه‌اى كه دريافت مى‌شود، خمس ندارد و همچنين است ارثى كه بر اساس قواعد معتبر در باب ارث به انسان مى‌رسد، و امّا اگر مسلمانى كه شيعه است مالى به غير اين راه مانند تعصيب [١]به او به ارث برسد، آن مال از فوائد محسوب مى‌شود و خمس آن را بايد بدهد و همچنين اگر ارثى به او برسد كه توقّع آن را نداشته و از غير پدر و پسر باشد، احتياط واجب آن است كه خمس آن ارث را اگر از مخارج سالش زياد بيايد، بدهد.

[مسأله ١٧٥٥]

مسأله ١٧٥٥ اگر مالى به ارث به او برسد و بداند كسى كه اين مال از او به ارث رسيده خمس آن را نداده، بايد خمس آن را بدهد (١) ، و نيز اگر (٢) در خود آن مال خمس نباشد ولى انسان بداند كسى كه آن مال از او به ارث رسيده، خمس بدهكار است، بايد خمس را از مال او بدهد (٣) .

(١) خوئى : بنا بر احتياط واجب خمس آن را بدهد. .

تبريزى : بنا بر أظهر واجب نيست خمس آن را بدهد. .

(٢) خوئى : ولى اگر. .

تبريزى : و اگر. .

(٣) سيستانى : ولى در هر دو صورت اگر كسى كه مال از او به ارث رسيده به دادن خمس عقيده نداشته يا آن كه خمس نمى‌داده، لازم نيست وارث خمس واجب بر او را بپردازد.

زنجانى : بايد بگونه‌اى بدهكارى او را برطرف سازد، خواه از مال ميّت بدهد يا از مال خود، خمس را داده و بعد از مال ميّت بردارد، يا از مال خود بگونۀ مجّانى بدهد.

بهجت : رجوع كنيد به ذيل مسأله ١٧٥٤.

فاضل : مسأله اگر مالى به ارث به انسان برسد و انسان بداند كه مورِّث، خمس بدهكار است مثلاً با حاكم شرع دستگردان كرده و نپرداخته يا مالى را كه خمس به آن تعلق گرفته مصرف كرده بدون اين كه خمس آن را بدهد، اگر آن مال از درآمد همان سال فوت بوده اين شخص بايد بدهى خمسى او را بدهد و اگر از درآمد سالهاى قبل بوده و خمس آن را به علت اين كه به خمس اعتقادى نداشته نپرداخته است، بر او واجب نيست خمس آن را بدهد هر چند بهتر است خمس آن را بدهد تا متوفّىٰ، عذاب اخروى نداشته باشد.

مكارم : مسأله اموالى كه به عنوان ارث به [انسان]مى‌رسد مشمول خمس نيست، مگر اين كه بداند شخص ميّت خمس آن را نداده است و يا اين كه به خاطر ساير اموالش بدهكار خمس است.

[١] نام قانونى در باب ارث است كه نزد شيعه صحيح نيست.