وقف مصرف شود، ولى اگر معامله را اجازه ندهد، بيع باطل است و فروشنده بايد مبلغى را كه از خريدار گرفته به او برگرداند، و به هر حال مستأجرى كه حقّ سرقفلى ندارد ولى در عين حال آن را به مستأجر بعدى فروخته است، حقّى در آن مال ندارد.

احكام قبرستان

س ٢١٠٠: به مالكيت درآوردن قبرستان عمومى مسلمانان و ساختن ساختمانهاى شخصى در آن و ثبت آن به عنوان ملك به نام اشخاص چه حكمى دارد؟ و آيا قبرستان عمومى مسلمانان وقف محسوب مى‌شود؟ و آيا تصرّف شخصى در آن غصب است؟ و آيا تصرّف كنندگان در آن بايد اجرت المثل تصرّفات خود را بپردازند؟ و بر فرض ضمان اجرت المثل، آن اموال در چه موردى بايد مصرف شوند؟ و ساختمان‌هايى كه در آن ساخته شده‌اند چه حكمى دارند؟ ج: مجرّد گرفتن سند مالكيّت قبرستان عمومى مسلمين، حجّت شرعى بر مالكيّت و يا دليل بر غصب كردن آن نيست، همانگونه كه دفن اموات در قبرستان عمومى هم حجّت شرعى بر وقف بودن آن نيست بلكه اگر قبرستان از نظر عرف از توابع شهر براى استفاده اهالى جهت دفن اموات و غيره شمرده شود و يا دليل شرعى وجود داشته باشد كه براى دفن اموات مسلمانان وقف شده است، تصرّفات شخصى كه متصرّفين فعلى در آن براى خودشان انجام مى‌دهند غصب و حرام است و بايد از زمين قبرستان رفع يد كنند و ساختمان و هر چيزى كه در آن ايجاد كرده‌اند خراب نموده و آن را به حالت قبلى‌اش بر گردانند، ولى ضمان اجرت المثل تصرّفات ثابت نيست.

س ٢١٠١: مقبره‌اى وجود دارد كه عمر قبرهاى آن تقريباً به سى و پنج سال مى‌رسد و شهردارى آن را تبديل به پارك عمومى كرده و در دوران حكومت سابق ساختمانهايى در قسمتهايى از آن ساخته است، آيا نهاد مربوطه مى‌تواند ساختمانهاى مورد نياز خود را مجدّداً در اين زمين بسازد؟ ج: اگر زمين قبرستان براى دفن اموات مسلمانان وقف شده باشد و يا احداث بنا در آن موجب نبش يا هتك حرمت قبور علما و صلحا و مؤمنين شود و يا زمين از مكانهاى عمومى و مورد نياز شهر جهت استفاده اهالى باشد، ساخت تأسيسات و همچنين تصرّفات خصوصى در آن و تغيير و تبديل آن جايز نيست و در غير اين صورت آن كار فى نفسه اشكال ندارد، لكن قوانين مربوطه در اين زمينه بايد مراعات گردد.

س ٢١٠٢: زمينى براى دفن اموات وقف شده است و در وسط آن ضريح يكى از فرزندان ائمه «عليهم السلام» قرار داد و در اين اواخر اجساد تعدادى از شهداى عزيز در آن قبرستان دفن شده است، با توجّه به نبود زمين مناسبى براى بازيهاى ورزشى جوانان، آيا جايز است با مراعات آداب اسلامى، در داخل قبرستان بازى كنند؟ ج: تبديل قبرستان به مكان بازيهاى ورزشى و تصرّف در زمين موقوفه در غير جهت وقف جايز نيست و همچنين هتك حرمت قبور مسلمانان و شهداى عزيز هم جايز نيست.

س ٢١٠٣: آيا جايز است زائران يكى از فرزندان ائمه «عليهم السلام» وسايل نقليه خود را داخل