را تحويل نداده باشد، فروشنده مى‌تواند معامله را به هم بزند، ولى اين در صورتى است كه فروشنده خريدار را در پرداخت پول مهلت داده باشد، ولى تعيين مدّت نكرده باشد؛ و امّا اگر او را اصلاً مهلت نداده باشد، مى‌تواند با اندكى تأخير در پرداخت پول، معامله را به هم بزند؛ و اگر بيش از سه روز مهلت داده باشد، نمى‌تواند تا تمام شدن مدّت، معامله را به هم بزند، و اگر جنسى را كه فروخته از قبيل سبزيها يا ميوه‌ها باشد كه زودتر از سه روز فاسد مى‌شود، مهلت آن كمتر خواهد بود؛ و اين خيار را «خيار تأخير» گويند.

مكارم : نهم: در صورتى كه مشترى پول جنسى را كه نقداً خريده تا «سه روز» ندهد و فروشنده هم جنس را تحويل نداده باشد، فروشنده مى‌تواند معامله را بهم بزند (مگر اينكه مشترى شرط كرده باشد دادن پول را تا مدّت معينى تأخير بيندازد) و اگر جنسى كه فروخته شده مثل بعضى از ميوه‌ها و سبزيها باشد كه اگر يك روز بر آن بگذرد ضايع مى‌شود چنانچه تا شب پول آن را ندهد فروشنده مى‌تواند معامله را بهم بزند «خيار تأخير» .

دهم: (١) حيوانى را خريده باشد، كه خريدار تا سه روز مى‌تواند معامله را به هم بزند (٢) «خيار حيوان» .

(١) گلپايگانى ، صافى ، زنجانى : يازدهم. .

(٢) گلپايگانى ، اراكى ، صافى : و اگر در عوض حيوانى كه خريده، حيوان ديگرى داده باشد، فروشنده هم تا سه روز مى‌تواند معامله را به هم بزند «خيار حيوان» .

خوئى ، تبريزى ، سيستانى ، زنجانى : و اگر در عوض چيزى كه فروخته حيوانى گرفته باشد، فروشنده تا سه روز مى‌تواند معامله را به هم بزند و آن را «خيار حيوان» گويند.

يازدهم: (١) فروشنده نتواند جنسى را كه فروخته تحويل دهد، مثلاً اسبى را كه فروخته فرار نمايد كه در اين صورت مشترى مى‌تواند معامله را به هم بزند «خيار تعذّر تسليم» (٢) و احكام اينها در مسائل آينده گفته خواهد شد.

(١) گلپايگانى ، صافى ، زنجانى : دوازدهم: . .

(٢) مكارم : بقيۀ مسأله ذكر نشده.

زنجانى : و اين خيار در جايى است كه در هنگام معامله فروشنده توانائى تحويل جنس را داشته يا خريدار بتواند جنس را تحويل بگيرد و ناتوانى پس از انجام معامله پديد آيد، و اگر در هنگام معامله توانائى وجود نداشته باشد، معامله از اساس باطل است. احكام خيارها در مسائل آينده گفته خواهد شد.

سيستانى : مسأله اگر فروشنده نتواند جنسى را كه فروخته است تحويل دهد، مثلاً اسبى را كه فروخته است فرار نمايد، در اين صورت معامله باطل مى‌شود و مشترى مى‌تواند پول خود را مطالبه نمايد.

[مسأله ٢١٢٥]

مسأله ٢١٢٥ اگر خريدار قيمت جنس را نداند، يا در موقع معامله غفلت كند و جنس را گرانتر از قيمت معمولى آن بخرد، چنانچه به قدرى گران خريده كه مردم او را مغبون مى‌دانند (١) و به كمى و زيادى آن اهمّيت مى‌دهند (٢) مى‌تواند معامله را به هم بزند و