سيستانى : مسأله هر پرنده‌اى كه مانند شاهين و عقاب و باز و كركس درنده و چنگال‌دار باشد حرام است و همچنين حرام است همۀ انواع كلاغ حتى زاغ بنا بر احتياط واجب، و هر پرنده‌اى كه هنگام پرواز بال زدنش كمتر از صاف نگه‌داشتن بالش باشد، چنگال دار است و حرام مى‌باشد. و هر پرنده‌اى كه بال زدنش بيش از صاف نگه‌داشتن اوست حلال است، بنا بر اين مى‌توان پرندگان حرام گوشت را از حلال گوشت به ملاحظۀ كيفيّت پرواز آنها تميز داد ولى چنانچه كيفيّت پرواز پرنده‌اى معلوم نباشد اگر آن پرنده چينه‌دان و يا سنگدان و يا خار پشت پا داشته باشد حلال است و اگر هيچ كدام از اينها را نداشته باشد، حرام است و امّا پرندگان ديگر غير آنچه ذكر شد چون مرغ و كبوتر و گنجشك و حتّٰى شتر مرغ و طاووس همه حلال مى‌باشند ولى كشتن بعضى از پرندگان مكروه است مانند هُدهُد و پرستوك. و امّا حيواناتى كه پرواز دارند ولى پر ندارند مانند خفّاش حرام مى‌باشند و همچنين است زنبور و پشه و ديگر حشرات پرنده بنا بر احتياط واجب.

صافى : مسأله خوردن گوشت مرغ خانگى و كبوتر و اقسام گنجشك حلال است و شب‌پره و طاووس و بنا بر احتياط واجب جميع انواع كلاغ حرام است و همچنين هر پرنده‌اى كه مثل شاهين و عقاب و باز چنگال دارد يا هنگام پرواز بال زدنش كمتر از صاف نگه‌داشتن بالش باشد و نيز مرغى كه چينه‌دان و سنگ دان و خارِ پشت پا ندارد حرام است و گوشت پرستوك و هُدهُد مكروه است.

مكارم : مسأله گوشت پرندگانى كه داراى چنگال هستند حرام است، همچنين پرندگانى كه موقع پرواز بالهاى خود را صاف نگه‌مى‌دارند، يا اگر بال مى‌زنند، بال زدن آنها كمتر و صاف نگه‌داشتن آنها بيشتر است، امّا پرندگانى كه بال مى‌زنند يا بال زدن آنها از صاف نگه‌داشتن بيشتر است گوشتشان حلال است و از جمله، انواع كبوترها و قُمرى و كبك حلال است ولى گوشت هُدهُد مكروه است.

مسائل اختصاصى

فاضل : مسأله ٢٧٥١ معمولا پرندگان حلال گوشت از حرام گوشت به دو راه شناخته مى‌شوند: اوّل: اين كه هنگام پرواز، بال زدن آنها بيشتر باشد تا نگه‌داشتن بال، يعنى پرنده‌اى كه بال زدنش بيشتر باشد حلال است و پرنده‌اى كه بيشتر بالها را در حال پرواز نگه‌مى‌دارد حرام است. دوم: پرندگانى كه سنگدان يا چينه‌دان يا انگشت جدايى مانند شست انسان دارند حلال و پرندگانى كه اينها را ندارند حرام است.

فاضل : مسأله ٢٧٥٢ تخم پرندگان حلال، حلال و تخم پرندگان حرام، حرام است. و اگر مشتبه باشد، تخمهايى كه دو طرف آن مساوى است حرام است و تخمهايى كه يك طرف آن باريك‌تر است حلال است.

فاضل : مسأله ٢٧٥٣ از حيوانات دريايى، فقط ماهى فلس‌دار حلال است، حتّى اگر بعضى از قسمت‌هاى بدن آن فلس داشته باشد. و ماهى بى‌فلس حرام است، چنانكه ساير حيوانات آبى از قبيل نهنگ و خرچنگ و قورباغه و امثال اينها نيز حرام مى‌باشند.

فاضل : مسأله ٢٧٥٤ تخم حيوانات دريايى حلال، حلال و تخم حيوانات دريايى حرام، حرام است.

[مسأله ٢٦٢٥]

مسأله ٢٦٢٥ اگر چيزى را كه روح دارد از حيوان زنده جدا نمايند، مثلاً دنبه يا