باشد وگرنه لازم نيست. ششم: از بدن حيوان به اندازۀ معمول خون بيرون آيد، پس اگر خون در رگهايش بسته شود و بيرون نيايد و يا آنكه خون بيرون آمده نسبت به نوع آن حيوان كم باشد، آن حيوان حلال نمى‌شود ولى اگر كم بودن خون از اين جهت باشد كه حيوان پيش از سر بريدن خونريزى كرده است اشكال ندارد. هفتم: آن كه بريده شدن گلو به قصد ذبح باشد، پس اگر چاقو از دست كسى بيفتد و گلوى حيوان را ناخواسته ببرد، يا ذابح خواب يا مست يا بيهوش يا كودك يا ديوانۀ غير مميز باشد، يا براى مقصود ديگرى چاقو را بر گلوى حيوان بكشد و اتفاقاً بريده شود، حلال نمى‌شود.

(٢٠) مكارم : احتياط واجب آن است كه خون به مقدار كافى از آن بيرون بريزد.

بهجت : و لازم نيست خون از بدنش خارج شود.

زنجانى : پنجم: آن كه خون تازه بسيار از بدن حيوان خارج شود و بداند يا احتمال دهد كه حيوان بعد از سر بريدن حركتى كرده، اگر چه مثلاً چشم يا دم خود را حركت دهد يا پاى خود را به زمين بزند، ولى اگر تنها خون بسيار تازه بيرون آيد، و بداند كه حيوان بعد از سر بريدن حركتى نكرده كفايت نمى‌كند، همچنين اگر حركت حيوان را متوجه شود و بداند كه خون بسيار تازه بيرون نيامده بنا بر احتياط واجب كافى نيست، و اگر خون بسيار تازه بيرون آيد و احتمال دهد كه حيوان حركتى كرده، يا حيوان حركتى كرده و احتمال دهد كه خون بسيار تازه بيرون آمده باشد كفايت مى‌كند. گفتنى است كه شرط پنجم در جايى است كه زنده يا مرده بودن حيوان پيش از سر بريدن معلوم نباشد، ولى اگر بداند كه حيوان پيش از سر بريدن زنده بوده چنين شرطى لازم نيست.

مسائل اختصاصى

مكارم : مسأله ٢٢٢٤ كسى كه حيوان را ذبح مى‌كند مى‌تواند مرد باشد يا زن يا بچّۀ نابالغى كه دستورات ذبح را مى‌داند، ولى بهتر است تا دسترسى به مرد باشد زنان و كودكان را معاف دارند.

مكارم : مسأله ٢٢٢٥ سر بريدن حيوانات با وسايل ماشينى، در صورتى كه شرايط شرعى آن، مطابق آنچه در بحث ذبح حيوانات گفته شد، انجام شود جايز است و چنين حيوانى پاك و حلال است.

مكارم : مسأله ٢٢٢٦ هرگاه چند مرغ يا چند حيوان را با هم سر ببرند يك «بسم اللّٰه» براى همۀ آنها كافى است، همچنين هرگاه با ماشين، تعداد زيادى حيوان را در زمان واحد (با وجود شرائط ديگر) سر ببرند يك «بسم اللّٰه» كفايت مى‌كند و اگر ماشين مرتّباً كار مى‌كند احتياط آن است مرتّباً نام خدا را تكرار كنند.

سيستانى : مسأله ٢٦٠٤ بنا بر احتياط واجب نبايد سر حيوان را پيش از بيرون آمدن روح از بدنش جدا كنند هر چند اين كار موجب حرام شدن حيوان نمى‌شود ولى اگر از روى غفلت يا به جهت تيزى چاقو سر جدا شود، اشكال ندارد؛ و همچنين است بنا بر احتياط واجب شكستن گردن حيوان و قطع نخاعش پيش از بيرون آمدن روح از بدنش، و نخاع همان مغز حرام است كه مانند ريسمانى سفيد رنگ در ميان مهره‌هاى كمر از گردن تا دم حيوان ادامه دارد.

فاضل : مسأله ٢٧٢٠ استيل نوعى آهن مرغوب است بنا بر اين ذبح با آن در حال اختيار مانعى ندارد.