رساله توضیح المسایل ( مراجع ) - خمینی، روح الله و سایر مراجع - الصفحة ٢٣٧ - مسأله ٢١٢٤
هيچ مقدار از چيزى را كه قرار گذاشتهاند تحويل ندهند معامله باطل است (٣)
(١) زنجانى : اگر طلا را به طلا يا نقره بفروشند، يا نقره را به طلا يا نقره بفروشند. .
(٢) فاضل : و اگر قبل از جدا شدن ثمن و مثمن را تحويل ندهند، معامله باطل است.
(٣) مكارم : و اگر فقط مقدارى از آن را تحويل دهند معامله فقط به همان مقدار صحيح است و طرف مقابل مىتواند معامله را فسخ كند.
سيستانى : و اگر بعضى از آن را تحويل دهند، نسبت به همان مقدار صحيح است.
بهجت : و اگر مقدارى تحويل داده شد، معامله نسبت به آن مقدار صحيح و ثابت است.
[مسأله ٢١٢٢]
مسأله ٢١٢٢ اگر فروشنده يا خريدار، تمام چيزى را كه قرار گذاشته تحويل دهد و ديگرى مقدارى از آن را تحويل دهد (١) و از يكديگر جدا شوند، اگر چه معامله به آن مقدار صحيح است (٢) ولى كسى كه تمام مال به دست او نرسيده مىتواند معامله را به هم بزند.
(١) فاضل : اگر فروشنده يا خريدار تمام چيزى را كه قرار گذاشته تحويل ندهد و تنها مقدارى از آن را تحويل دهد. .
(٢) بهجت : ولى اختيار فسخ معامله براى كسى كه حقّ خود را بطور ناقص دريافت كرده، ثابت است.
مكارم : رجوع كنيد به ذيل مسأله ٢١٢١) .
[مسأله ٢١٢٣]
مسأله ٢١٢٣ اگر مقدارى خاك نقرۀ معدن را به همان مقدار نقرۀ خالص و يا مقدارى خاك طلاى معدن را به همان مقدار طلاى خالص بفروشند، معامله باطل است (١) ولى فروختن خاك نقره به طلا و خاك طلا به نقره به هر صورت اشكال ندارد.
. اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه مكارم نيست
(١) بهجت : بنا بر أظهر.
اراكى ، گلپايگانى ، خوئى ، تبريزى ، صافى : مسأله اگر خاك نقرۀ معدن را به نقرۀ خالص و خاك طلاى معدن را به طلاى خالص بفروشند معامله باطل است ولى فروختن خاك نقره به طلا و خاك طلا به نقره اشكال ندارد.
زنجانى : مگر معلوم باشد مقدار نقره موجود در خاك نقره با مقدار نقره خالص يا مقدار طلاى موجود در خاك طلا مساوى است و اگر در جايى خاك خودش ارزش مالى داشته باشد نيز معامله صحيح است. .
سيستانى : مگر آنكه بداند مثلاً مقدار نقرۀ خاك با مقدار نقرۀ خالص مساوى مىباشد ولى فروختن خاك نقره را به طلا و خاك طلا را به نقره همانطورى كه سابقاً گفته شد اشكال ندارد.
مواردى كه انسان مىتواند معامله را به هم بزند
[مسأله ٢١٢٤]
مسأله ٢١٢٤ حقّ به هم زدن معامله را «خيار» مىگويند و خريدار و فروشنده در يازده صورت (١) مىتوانند معامله را به هم بزنند: اوّل: آن كه از مجلس معامله متفرق نشده باشند (٢) و اين خيار را «خيار مجلس» مىگويند. دوم: آن كه مغبون شده باشند «خيار غَبْن» (٣)
(١) گلپايگانى ، صافى ، زنجانى : دوازده صورت. .