نورى : مسأله اگر غير مال التجاره مالى داشته باشد كه خمسش را داده يا خمس ندارد مثلاً به او بخشيده‌اند چنانچه قيمتش بالا رود و آن را بفروشد مقدارى كه بر قيمتش اضافه شده، خمس دارد ولى اگر مثلاً درختى كه خريده ميوه بياورد يا گوسفند چاق شود در صورتى كه مقصود او از نگهدارى آنها اين بوده كه منفعتى از آنها ببرد بايد خمس آنچه زياد شده بدهد.

سيستانى : مسأله اگر غير مال التّجارة، مالى را به خريدن يا مانند آن تهيّه كرده باشد و خمسش را داده باشد، چنانچه قيمتش بالا رود، اگر آن را بفروشد، خمس مقدارى را كه بر قيمتش اضافه شده و از مخارج سال زياد آمده بايد بدهد. و همچنين اگر مثلاً درختى ميوه بياورد، يا گوسفندى كه براى استفاده از گوشت نگه‌مى‌دارند چاق شود، بايد خمس آن زيادى را بدهد.

زنجانى : مسأله اگر غير سرمايه مالى داشته باشد كه خمسش را داده يا خمس ندارد، مثلاً چيزى را براى مخارج زندگى خريده باشد، چنانچه قيمتش بالا رود، اگر آن را بفروشد خمس مقدارى را كه بر قيمتش اضافه شده، بايد بدهد.

لازم به توضيح است كه مقدارى كه در اثر تورّم به قيمت مال افزوده مى‌شود خمس ندارد بنا بر اين اگر به طور مثال، مالى قبلاً هزار تومان ارزش داشته و هنگام فروش به دو هزار تومان برسد، اگر مقدار ٥٠ درصد افزوده شده به جهت تورّم باشد، پانصد تومان افزوده خمس ندارد و تنها لازم است خمس پانصد تومان را بدهد. در هر حال اگر مثلاً درختى را كه خريده ميوه بياورد يا گوسفند چاق شود، بايد خمس آنچه زياد شده را بدهد، هر چند مقصودش منفعت بردن از ميوۀ درخت يا چاق شدن گوسفند نباشد.

[مسأله ١٧٧١]

مسأله ١٧٧١ اگر باغى احداث كند (١) براى آن كه بعد از بالا رفتن قيمتش بفروشد (٢) بايد خمس ميوه و نموّ درختها و زيادى قيمت باغ را بدهد (٣) ولى اگر قصدش اين باشد كه از ميوۀ آن استفاده كند فقط بايد خمس ميوه را بدهد (٤)

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) سيستانى : اگر باغى احداث كند با پولى كه خمس آن را داده است يا خمس به آن تعلّق نگرفته است. .

(٢) فاضل : ميوه و نمو درختها و زيادى قيمت باغ جزء درآمد سال او است و اگر صرف مئونه نشد بايد خمس آن را بدهد ولى اگر قصدش اين باشد كه ميوه آن را بفروشد بايد خمس ميوه را اگر صرف مئونه او نشود بدهد.

(٣) گلپايگانى ، صافى : بايد بعد از باغ شدن، خمس درختها و ميوه و نموّ درختها و زيادى قيمت باغ را بدهد ولى اگر باغ را فقط براى ميوه خوردن خود و عائلۀ خود احداث كند چنانچه در بعض جاها حاجت به آن دارند و جزء مئونه محسوب مى‌شود باغ و نموّ آن هيچ كدام خمس ندارد و اگر براى اين كه ميوۀ آن را بفروشد و از قيمت آن استفاده كند آن را احداث كرده حكم سرمايه را دارد و خمس آن واجب است به اين معنى كه پس از آن كه باغ شد و درختهايش به حد كمال رسيد اگر زمين آن خمس نداشته خمس درختها را بدهند و بعد هم نموّ درختها.