حتّى اگر اين را معجزه اخلاقى پيامبر صلى الله عليه و آله بناميم اغراق نگفته‌ايم، چنانكه نمونه‌اى از اين معجزه اخلاقى در فتح مكّه نمايان گشت، هنگامى كه مشركان خونخوار و جنايت‌پيشه- كه ساليان دراز هر چه در توان داشتند بر ضدّ اسلام و شخص پيامبر صلى الله عليه و آله به كار گرفتند- در چنگال مسلمين گرفتار شدند، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله برخلاف تمام محاسبات دوستان و دشمنان، فرمان عفو عمومى صادر كرد و تمام جنايات آنان را به دست فراموشى سپرد و همين سبب شد كه به مصداق‌ «يَدْخُلُونَ فِى دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا» مردم گروه گروه مسلمان شوند.

درباره حسن خلق، عفو، مهربانى، ايثار، فداكارى و تقواى آن حضرت در كتاب‌هاى تفسير و تاريخ داستان‌هاى زيادى آمده است ولى همين قدر بايد بگوييم كه در حديثى از حسين بن على عليه السلام آمده است كه فرمود: از پدرم اميرمؤمنان على عليه السلام درباره ويژگى‌هاى زندگى پيامبر صلى الله عليه و آله و اخلاق او پرسيدم و پدرم مشروحاً به من پاسخ فرمود. در بخشى از اين حديث آمده است:

«پيامبر صلى الله عليه و آله با همنشينانش با خوشرويى و خنده برخورد مى‌كرد و نرمخو و ملايم بود. هرگز خشن، سنگدل، پرخاشگر، بدزبان، عيب‌جو و مديحه‌سرا نبود.

هيچ‌كس از او مأيوس نمى‌شد و هر كه به در خانه او مى‌آمد نوميد بازنمى‌گشت.

سه چيز را از خود دور كرده بود: مجادله در سخن، پرگويى، دخالت در كارى كه به او مربوط نبود. و دو چيز را در مورد مردم رها كرده بود: كسى را مذمّت نمى‌كرد، به جست‌وجوى لغزش‌ها و عيب‌هاى پنهانى مردم نمى‌پرداخت.

فقط در مورد امورى كه ثواب الهى را اميد داشت سخن مى‌گفت. هنگام سخن گفتن به‌قدرى كلماتش در دل‌ها نفوذ داشت كه همه سكوت اختيار مى‌كردند و هنگامى كه ساكت مى‌شد آنها به سخن درمى‌آمدند، امّا نزد او هرگز نزاع و مجادله نمى‌كردند. هرگاه مرد غريب و ناآگاهى با خشونت سخن مى‌گفت و درخواستى مى‌كرد، تحمّل مى‌كرد و به يارانش مى‌فرمود: هرگاه كسى حاجتى دارد به او عطا كنيد. هرگز كلام كسى را قطع نمى‌كرد تا سخنش پايان گيرد».