انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠١ - راه رهايى از شبهات و شهوات

داشته باشند، پيوند ايمان را از گردن خويش برداشته است». [١] از روايات اسلامى استفاده مى‌شود كه ابليس نخستين متعصّب بود.

امام على عليه السلام در خطبه قاصعه (١٩٢) نهج البلاغه درباره تعصّب بياناتى دارند، از جمله مى‌فرمايد:

امّا ابليسُ فَتَعَصَّبَ عَلى‌ آدَمَ لِاصلِهِ وَ طَعَنَ عَلَيهِ في خِلقَتِهِ فَقالَ انَا نارِىٌّ وَ انتَ طينِىٌ‌

: «ابليس در برابر آدم به خاطر اصل و اساس خويش تعصّب ورزيد و آدم را مورد طعن قرار داد و گفت: من از آتشم و تو از خاك».

سپس حضرت مى‌افزايد:

فَإن كانَ لابُدَّ مِن العَصَبِيَّةِ فَليَكُن تَعَصُّبُكُم لِمَكارِمِ الخِصالِ وَمَحامِدِ الأفعالِ وَمَحاسِنِ الامورِ

: «اگر قرار است تعصّبى داشته باشيد اين تعصّب شما بايد به‌سبب اخلاق پسنديده، افعال نيك وكارهاى خوب باشد».

ضمناً از اين حديث به‌خوبى روشن مى‌شود كه ايستادگى سرسختانه براى طرفدارى از واقعيّت نه‌تنها تعصّب مذموم نيست، بلكه مى‌تواند خلأ روحى انسان را در پيوندهاى نادرست جاهلى پر كند.

بعد پيامبر صلى الله عليه و آله در ذيل حديث فرمود: «روز قيامت منادى صدا مى‌زند هر كه اجرى بر خداوند دارد بلند شود، تنها كسانى بلند مى‌شوند كه هنگام غضب، گذشت مى‌كنند و از برادر دينى خود درمى‌گذرند». بعد حضرت صلى الله عليه و آله گويى در جواب اين سؤال كه چرا اينها بر خدا حقّى دارند؟ فرمود: «آيا اين آيه را نشنيده‌ايد كه هر كه عفو و اصلاح كند پس اجرش بر خداست».

ما هم بايد سعى كنيم كه در بين مسلمانان الفت برقرار كنيم. خدايا، تو به ما گفتى عفو كنيد، ولى تو بيشتر سزاوار عفو كردن هستى؛ ما بر خودمان ظلم كرده‌ايم، بر ما ببخشاى.

[١]. كافى، ج ٢، ص ٣٠٧، ح ١.