متكفل رزق هر جنبنده‌اى است: (وَما مِنْ دابَّة فِى الارضِ الّا عَلَى اللّهِ رِزْقُها ...) [١]: «هيچ جنبنده‌اى در زمين نيست، الا اين كه روزى او به عهده خداوند است.»

در بعضى ديگر از آيات آمده كه وسعت و تنگى روزى به خواست خدا است: (اوَ لَمْ يَروَا انَّ اللّهَ يَبْسُطُ الرِّزقَ لِمَنْ يَشاءُ وَيَقْدِر) [٢]: «آيا نديدند كه خداوند هر كه را بخواهد صاحب روزى وسيع مى‌كند و هركه را خواهد تنگ روزى گرداند».

در روايات اسلامى هم به اين معنا اشاره شده است على (عليه السلام) مى‌فرمايند: «وقدّر الارزاق فكثّرها وقَلّلها وقسّمها على الضيق والسعة» [٣]: «خداوند ارزاق را مقدّر ساخته و زياد و كم نموده و برحسب تنگى و وسعت معيشت آن را تقسيم كرده است».

اكنون اين سؤال پيش مى‌آيد كه اگر چنين باشد، تلاش و كوشش براى تحصيل معاش و روزى و برنامه‌ريزى براى بهبود وضع اقتصادى مفهومى نخواهد داشت، ولى با توجه به ساير آيات و روايات هنگامى كه همه در كنار يكديگر چيده شود، پاسخ اين سؤال روشن مى‌گردد كه منظور از تضمين رزق از سوى خداوند و تكفل و تعهد و تقسيم آن فراهم آوردن زمينه‌ها است، زمينه‌هايى در خارج از وجود انسان و زمينه‌هايى در درون وجود او كه هرگاه دست به دست هم دهند، انسان سهم خود را از روزى دريافت مى‌كند، اين درست به آن مى‌ماند كه حقوق كاركنان يك شركت از طرف رئيس آن شركت تعيين مى‌شود، ولى هرگز در خانه آنها نمى‌آورد، بلكه آنها بايد شخصاً بروند، و ليست حقوق را پركنند، و حق خود را دريافت دارند.

اين نكته را نيز نبايد فراموش كرد كه خداوند براى اين كه مردم در عالم‌

[١].- سوره هود، ايه ٦.

[٢]. روم، آيه ٣٧ آيات مشابه اين آيه هم در قرآن يافت مى‌شود.

[٣]. نهج‌البلاغه، خطبه ٩١.