فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٤ - فلسفه مجازات در اسلام(٢) ابوالقاسم مقيمى حاجى
همچنين در بيان تناسب مجازات اسلامى با جرايم در روايتى از امام رضا(ع) در باره شلاق زدن بر بدن زناكار آمده است:
وعلّة ضرب الزاني على جسده بأشدّ الضرب لمباشرته الزنا واستلذاذ الجسد كلّه به فجعل الضرب عقوبة له و عبرة لغيره و هو أعظم الجنايات؛ (٥)
تازيانه را از آن رو با شدت به بدن زناكار مىزنند كه بدنش مرتكب زنا شده و تمام اجزاى تنش از اين كار لذت برده است. بنابراين تازيانه عقوبتى براى او و عبرتى براى ديگران است و زنا از بزرگترين جنايتها است.
در واقع با پيشبينى كيفر تازيانه، اصل تناسب جرم و مجازات كه خود مرتبهاى از عدالت كيفرى به شمار مىآيد، مورد توجه قرار گرفته است. همان گونه كه اجزاى بدن بزهكار از لذتى نامشروع و غير قانونى بهرهمند شده است. اكنون نيز بايد با تحمل درد و رنج جسمانى، تاوان كارش را پس دهد و اين، لازمه طبيعى هر مجازاتى است. اگر مجازات، مشتمل بر نوعى درد، رنج، ناراحتى و محروميت نباشد، نمىتواند انتظاراتى را كه از مجازات مىرود برآورده سازد. اما چنانكه ذيل روايت، نشان مىدهد به دردآوردن تن بزهكار هدف اصلى نيست؛ بلكه اين كار، هم رعايت نوعى عدالت و هم مقدمهاى است براى تحقق اهدافى همچون اصلاح بزهكار يا ايجاد حالت بازدارندگى براى وى و ديگران.
بنابر اين در صورت تكرار براى آن عمل مجازات شديدترى در نظر گرفته شده است. (٦) امام رضا(ع) در اين باره فرمودهاند:
«و علة القتل بعد إقامة الحد في الثالثة على الزانى و الزانية لاستحقاقهما و قلة مبالاتهما بالضرب حتى كأنّهما مطلق لهما ذلك الشيء و علّة أخرى أن المستخف باللّه و بالحد كافر فوجب عليه القتل لدخوله في الكفر»؛ (٧)
(٥)وسائل الشيعه، ج ١٨، ص ٣٧٠، باب ١١ از ابواب حد الزنا، ح ٨؛ عيون أخبار الرضا(ع)، ج ١، ص ١٠٤ .
(٦)الروضةالبهية ، ج٩ ،ص ١٦٠ ؛ مسالك الأفهام، ج١٣، ص ٤١٠؛ جواهر الكلام، ج٤١، ص ٤٢٧ و ٥٣٠.
(٧)عيون أخبار الرضا(ع)، ج ١ ، ص ١٠٤ .