بى گمان انسجام و اتحاد مسلمين در برابر دشمن مشترك از ضرورتهاى اجتناب ناپذيرا ست و اهتمام و تأكيد شارع به بيانات گوناگون نسبت به آن، امرى است واضح و روشن. از جمله اين بيانات را مى‌توان در جاى جاى مقولات فقهى جستجو كرد. از باب نمونه تقيه مداراتى يكى از موضوعاتى است كه ارتباط تنگاتنگ با اين موضوع دارد؛ زيرا تقيه مداراتى افزون بر نقش كليدى اش در مباحث فقهى، اهميت به سزايى در مباحث سياسى و اجتماعى، به ويژه در ارتباطات جهانى و اتحاد و انسجام اسلامى دارد. در حقيقت بايد گفت تنها از راه به كار بستن آن مى‌توان به اهداف مهمى چون وحدت، عزت، مودّت، قدرت و شوكت اسلامى دست پيدا كرد. از اين رو، تقيه مداراتى مى‌تواند مبناى فقهى براى وحدت و انسجام اسلامى باشد.

اين مقاله كه به مناسبت نام گذارى سال ١٣٨٦ از سوى رهبر معظم انقلاب، تحت عنوان اتحاد ملى و انسجام اسلامى نوشته مى‌شود، نيم نگاهى به مبانى فقهى انسجام اسلامى (تقيه مداراتى) دارد.

پيش از آغاز بحث، ياد آورى دو نكته ضرورى است:

الف ـ به علت اينكه حضرت امام خمينى (ره) در ميان فقهاى معاصر از مدعيان برجسته صحت واجزاء نماز با تقيه مداراتى است و حضرت آية اللّه‌ خويى از مخالفان سر سخت اين مبنا است؛ بيشترين شواهد از كلمات اين دو بزرگوار انتخاب شده است.

ب ـ مباحث مربوط به اصل تقيه فراوان است و در يك مقاله نمى‌گنجد، از اين رو تنها برخى از مباحث فقهى «تقيه مداراتى» را جهت بررسى برگزيديم؛ از جمله:

الف ـ مفهوم تقيه از نگاه لغت

ب ـ تعريف تقيه در اصطلاح فقيهان

ج تقسيمات تقيه

د ـ اختلاف فقها در بحث «تقيه مداراتى»