ج ـ تقيه از جهت افرادى كه از آنها تقيه مى‌شود، چند قسم است: تقيه از كفار، حكمرانان اهل سنت، فقها و قضات اهل سنت، مردم عادى از اهل سنت و سلاطين يا مردم عادى شيعه.

د ـ تقسيم تقيه به لحاظ فعلى كه تقيه در آن انجام مى‌گيرد، بدين صورت است:

«فعل حرام، ترك واجب، ترك شرط، ترك جزء، انجام فعلى كه مانع و يا قاطع است و يا عملى كه طرف مخالف، عقيده به حجيّت آن دارد». (٨)

افزون بر تقسيم امام خمينى (ره)، فقهاء تقسيمات ديگرى نيز براى تقيه ذكر كرده‌اند. اينك به نمونه‌اى از آنها اشاره مى‌شود:

حضرت آية اللّه‌ خويى (ره) تقيه را با نگاهى ديگر به سه قسم، تقسيم كرده است. ايشان پس از اينكه تقيه را به معناى تحفظ از ضرر و خوف دانسته است، در تقسيم آن مى‌نويسد:

الف ـ گاهى تقيه به معناى عام است، يعنى تحفظ از هر ضرر احتمالى، حتى در امور تكوينى، مانند اينكه گفته مى‌شود جهت جلوگيرى از درد، با خوردن دوا از آن دورى كن.

ب ـ گاهى نيز در مفهوم خاص به كار مى‌رود و آن عبارت است از تقيه از اهل سنت. اين معنا، همان تقيه اصطلاحى است.

ج ـ گاهى تقيه از خدا است كه عبارت از به جا آوردن واجبات و ترك محرّمات است. اين تقيه وجوب عقلى دارد نه حكم شرعى. (٩)

شيخ انصارى (ره) تقيه را با توجه به احكام تكليفى، به پنج قسم، تقسيم كرده است. او در اين باره مى‌نويسد:

(٨) الرسائل، ص١٧٤.
(٩) التنقيح في شرح العروة الوثقى، ج٥، ص٢٥٤، مؤسسه آل البيت(ع).