سال كبيسه ـ يعنى ذى‌حجه ٣٠ روزه ـ و ١٩ سال غير كبيسه است. همچنين راجع به شروط امكان رؤيت هلال مانند مكث هلال بالاى افق، بُعد سوى (بُعد زاوى)، بُعد معدَّل و نيز حركت قمر و چگونگى تولد هلال و همچنين اين نكته كه اگر هلال در بلاد شرقى رؤيت شد، به طريق اولى در بلاد غربى محلّ رؤيت، ديده خواهد شد مشروط به اينكه هر دو داراى يك عرض يا قريب العرض باشند، به خوبى توضيح مى‌دهد.

وى پس از اين مباحث به مناسبت، راجع به اوقات فرائض و چگونگى برگزارى آنها در مناطق غير معمولى؛ يعنى مناطق قطبى و شهرهايى كه داراى عرض ٤٩ درجه و بيشتر است (چه شمالى و چه جنوبى) به تفصيل بحث و احتمالات گوناگون را بررسى و رأى عالمان اهل سنت و برخى از علماى شيعه را در اين باره نقل كرده و همه زواياى اين بحث را كاويده است.

٤. علم الفلك وأوائل الشهور القمرية، يوسف مروه

براين نكته تأكيد شده است كه بين تنجيم (پيشگويى حوادث و آينده مردم و خير و شر آنها با توجه به كواكب) و بين علم فلك و هيئت فرق است. امروزه عربها به اهل تنجيم به اين معنا «منجّم» و به عالِم به هيئت، «فلكى» مى‌گويند كه بر اساس عمليات رصدى و محاسبات دقيق و بررسى حركات و مدارات اجرام سماوى، خسوف، كسوف، طلوع و غروب ماه و خورشيد و ديگر كواكب و تولّد هلال و دهها مسأله ديگر را مشخص و بيان مى‌كند و در قوانين آن ذرّه‌اى خطا و اختلاف وجود ندارد. در گذشته و حال، عالمان بسيارى از مسلمانان متخصص هيئت و علم فلك بوده و به انگيزه دينى سبب پيشرفت بسيار آن شده‌اند.

وى پس از بيان مطالبى راجع به نحوه محاسبه رؤيت هلال و مانند آن، به ماجراى تقويم اُمّ القرى در عربستان مى‌پردازد و به شدّت آن را ردّ مى‌كند.

٥. شب و روز، سيد مرتضى نجومى

نويسنده به يكى از سؤالات رؤيت هلال پاسخى نو داده است: آيا ليلة القدر واحد شخصى و در سراسر كره زمين يك شب است يا دو شب؟ رساله دهم جلد اول اين