فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٦ - فلسفه مجازات در اسلام(٢) ابوالقاسم مقيمى حاجى

عفو امام و حاكم شرع در حدود الهى ذكر شد. در برخى از جرايم صاحب حق نيز حق عفو دارد؛ مانند مجازات قصاص قاتل و يا ساير جناياتى كه در آن قصاص قرار داده شده است. البته حدود الهى در همه اديان يكسان نبوده است؛ به عنوان مثال در دين يهود قصاص وجود داشته اما عفو و اخذ ديه نبوده است و در جهت مقابل در مسيحيت، قصاص وجود نداشته است و تنها ديه را لازم مى‌شمردند. اما در اسلام حد وسطى ميان دو حكم مختلف كه در آن زمان وجود داشت قراردارد؛ قصاص را در صورت عدم رضايت اولياى مقتول و ديه را به هنگام رضايت طرفين قرار داده است. (٣٥)

خداوند در قرآن مى‌فرمايد :

{يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيكُمُ القِصاصُ فِى الْقَتْلى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الأُنْثىَ بِالأُنْثى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ ذلِكَ تَخفِيفٌ مِن رَبِّكُم وَ رَحمَةٌ فَمَنِ اعْتَدى بَعدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِى الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ } ؛ (٣٦)

«اى افرادى كه ايمان آورده‌ايد! حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما نوشته شده است. آزاد در برابر آزاد و برده در برابر برده و زن در برابر زن، پس اگر كسى از ناحيه برادر(دينى) خود مورد عفو قرار گيرد(و حكم قصاص او تبديل به خونبها گردد) بايد از راه پسنديده پيروى كند(و در طرز پرداخت ديه، حال پرداخت كننده را در نظر بگيرد) و قاتل نيز به نيكى ديه را به ولىّ مقتول بپردازد (و در آن مسامحه نكند) اين تخفيف و رحمتى است از ناحيه پروردگار شما و كسى كه بعد از آن تجاوز كند عذاب دردناكى خواهد داشت. و براى شما در قصاص حيات و زندگى است اى صاحبان خرد، تا شما تقوى پيشه كنيد.»

در اين آيه در كنار تشريع قصاص به اين نكته اشاره شده كه مسأله قصاص حقى براى