براى روشن شدن جايگاه تقيه مداراتى كه موضوع اين نوشته است، بررسى تقسيمات تقيه ـ هر چند مختصر ـ لازم است. فقها، تقيه را به اقسام مختلف تقسيم كرده‌اند؛ از جمله امام خمينى (ره) در آغاز بحث تقيه مى‌گويد:

«چون تقيه از عناوينى است كه در ارتباط با متقى (تقيه كننده) و متقى منه (شخص و يا اشخاصى كه از آنها تقيه شده) و متقى فيه (امرى كه از آن تقيه شده است) مى‌باشد، به حسب اين امور و ذات آن، به اقسامى تقسيم مى‌شود:

الف ـ به لحاظ ذات تقيه به «خوفى»، «مداراتى» «كتمانى» و «اكراهى» تقسيم مى‌شود.

تقيه خوفى نيز گاهى به سبب ورود ضرر به جان يا آبرو و يا مال متقى و وابستگان او است و گاهى به سبب احتمال وقوع ضرر بر افراد ديگر از مؤمنان است و گاهى هم به سبب احتمال وقوع ضرر بر كيان اسلام است؛ مثلاً ترس از اختلاف و تفرقه مسلمان‌ها، سبب تقيه مى‌شود.

تقيه مداراتى عبارت است از جلب دوستى مخالف، به سبب وحدت كلمه، بى آنكه ضررى از سوى او، شخص را تهديد كند.

تقيه كتمانى، تقيه‌اى است كه به خودى خود داراى ارزش است و در برابر افشاى سرّ قرار دارد.

اما تقيه اكراهى كه بحث آن در مكاسب محرّمه آمده، عبارت از تقيه‌اى است كه ضرورت و اضطرار، سبب آن مى‌شود.

ب ـ تقيه به لحاظ فرد تقيه كننده، دو گونه تقسيم مى‌شود: گاهى تقيه كننده، فردى عادى است و گاهى از افراد سرشناس است؛ مانند پيامبر (اگر تقيه براى او