٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٢ - تقيه مداراتى و جايگاه آن در انسجام اسلامى محمد رحمانى

بر مجزى نبودن آن دلالت دارد. براى تمام و كامل شدن بحث، ناگزير از نقد و بررسى اين دسته از روايات هستيم.

روايت على بن يقطين:

«سألت أبا الحسن(ع) عن الرجل يصلّى خلف من لايقتدى بصلاته و الامام يجهر بالقرائة، قال: اقرأ لنفسك و ان لم تسمع نفسك، فلا بأس»؛ (٣٦)

از امام كاظم(ع) در باره مردى پرسيدم كه پشت سر كسى كه نمى‌توان به او اقتدا كرد، نماز مى‌خواند، در حالى كه امام جماعت قرائت را بلند مى‌خواند. حضرت فرمود: قرائت را براى خودت بخوان هر چند خودت نشنوى.»

سند روايت صحيح است ولى از لحاظ دلالت، ربطى به تقيه ندارد؛ زيرا راجع به امام جماعت فاسق شيعه است و مانند اين روايت بسيار است.

روايت فقه رضوى:

ولا تصلّ خلف أحدٍ إلاّ خلف رجلين: أحدهما من تثق به وتدين بدينه و ورعه، آخر من تتّقى سيفه و سوطه و شرّه و بوائقه. (٣٧)

«پشت سر هيچ كس جز دو شخص نماز جماعت نخوان: ١ ـ كسى به دين و پرهيز كارى او ايمان دارى ٢ ـ كسى كه از شمشير و شلاق و شرّ و دشمنى او تقيّه كنى».

دلالت روايت بر مدعا تمام است؛ زيرا امام جماعت در تقيه مداراتى نه مصداق شقّ اول است و نه مصداق شقّ دوم؛ چون گفته شد كه در تقيه مداراتى خوف از ضرر شرط نيست تا از آن جهت تقيه محقق گردد.

اشكال در سند روايت است؛ زيرا سند ندارد و ثابت نشده است كتاب فقه رضوى كتاب روايى باشد تا بحث از اعتبار سند آن شود. از اين رو بسيارى از فقها، روايات آن را از نظر سند معتبر نمى‌دانند.


(٣٦) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٣٣ از ابواب صلاة الجماعه، ح١، ص٤٢٧.
(٣٧) حاج ميرزا حسين نورى، مستدرك الوسايل، ج٦، باب ٩ از ابواب صلاة الجماعه، ح١، ص٤٦٢، مؤسسه آل البيت(ع).