فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٩ - همراه با دايرة المعارف فقه اسلامى- اتلاف
هرگاه كسى به ديگرى بگويد: كالاى خودت را درون دريا بينداز، من ضامن قيمت آن مىشوم، صحيح است و بدل مالش خواهد بود. اين در صورتى است كه غرض او سبك كردن باركشتى و نجات جان مسافران باشد. (٤٩)
محقق حلّى نيز گفته است:
اگر يكى از سرنشينان كشتى به ديگرى بگويد: كالاى خود را درون دريا بينداز تا كشتى سالم به مقصد برسد و صاحب مال نيز اين چنين كند، ضمان ندارد. اما اگر بگويد: آن را درون دريا بينداز من ضامن قيمت آن مىشوم، در صورتى كه اين فرمان براى دفع خطر باشد، ضامن است. اما اگر خطرى در ميان دفع نباشد و بگويد مال خودت را درون دريا بينداز من ضامن هستم، در ضمان آن ترديد وجود دارد كه اقرب عدم ضمان است. همچنان كه اگر بگويد لباست را پاره كن يا خودت را مجروح كن، ضمان ندارد؛ چون اين ضمان بدون موجب است و ضرورتى ندارد. (٥٠)
شهيد ثانى در تفسيرعبارت محقق حلّى چنين گفته است:
كسى كه از ديگرى مىخواهد مال خودش را تلف كند، به شرطى ضامن است كه اين :
١. اين درخواست به جهت ترس از خطر ـ مانند غرق شدن كشتى ـ باشد. در غير اين صورت درخواست اتلاف مال از ديگرى، مقتضى ضمان نيست هر چند هنگام درخواست اتلاف بگويد: «من ضامن آن مىشوم»... .
شيخ طوسى در مبسوط بر اين مطلب، ادعاى اجماع كرده است ولى مصنف (محقق حلّى) در صورت عدم ترس از خطر در اين حكم ترديد كرده است. وجه ترديد اين است كه از طرفى درخواست اتلاف مال ديگرى در فرض عدم خطر، كار بى فايدهاى است ، ادعاى اجماع بر عدم ضمان نيز شده است، علاوه بر اينكه
(٤٩) المبسوط، ج٢، ص١٩٨.
(٥٠) شرايع الاسلام، ج٤، ص ٢٥٨.