در اين مقاله از مقدار سال و ماه شمسى و قمرى و چگونگى هاى آنها، اسامى ماههاى قمرى و شمسى، وجه تسميه ماههاى قمرى، اسامى شبهاى ماه قمرى و نيز نسى‌ء به خوبى تبيين شده و حديث شريف «ألا إنّ الزمان قد استدار كهيئة يوم خلق اللّه‌ السموات و الأرض» خيلى زيبا و روشن تفسير شده است.

ابوريحان، قول اصحاب عدد را به شدّت ردّ كرده و آن را معلول مراجعه به كتب هَيَويان و نفهميدن مقصود آنان دانسته و تفسير آنان را از حديث «صوموا لرؤيته و أفطروا لرؤيته» مردود دانسته است.

٢. رساله‌اى از استاد حسن حسن‌زاده آملى

نويسنده، علاوه بر نكات سودمند در خصوص اين بحث، توضيحاتى در باره كتب زيج داده است و مقصود شهيد در لمعه از «لا عبرة بالجدول» را تفسير كرده و متذكر شده كه خود اهل هيئت و نجوم هم، جدول (=زيج) را ملاك آغاز و انجام ماه نمى‌دانند و آن را بر اساس حركت وسطى تنظيم كرده‌اند. از اين رو براى پرهيز از اشتباه «ماه وَسَطى» را در مقابل «ماه حقيقى» (از رؤيت هلال تا رؤيت هلال) به كار مى‌برند. منجّمان در زيجها از محرّم شروع و ماههاى فرد را سى روز و ماههاى زوج را ٢٩ روز محاسبه مى‌كنند. از اين رو هميشه ماه مبارك رمضان، تمام يعنى سى روز است، ولى اين ماه وسطى است نه ماه حقيقى معتبر نزد شارع و مبتنى بر رؤيت.

وى در باره مبدأ تاريخ مسلمانان، فرق بين سال هجرى قمرى و هجرى شمسى، فرق بين ماه قمرى حقيقى و وسطى، كبيسه سالهاى شمسى و قمرى نيز توضيحاتى داده است.

٣. رؤية الهلال والمواقيت في المناطق غير المعتدلة، محمدعلى صائغ

مهندس محمدعلى صائغ پس از توضيحاتى در باره سال و ماه شمسى و قمرى، كبيسه سالهاى قمرى را به خوبى شرح مى‌دهد و بيان مى‌كند كه در هر سى سال، يازده