فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٥ - همراه با دايرة المعارف فقه اسلامى- اتلاف
موجب ضمان خواهد بود. از اين رو بر صاحب حيوانى كه خوف ضرر جانى يا مالى براى ديگران دارد، واجب است جلوى ضرر آن را با نگهداشتن و بستن آن در خانه بگيرد. پس اگر در اين مورد اهمال كند و حيوان به ديگران ضرر مالى يا جانى برساند، صاحب آن سبب اين اتلاف است و ضامن خواهد بود.
شيخ مفيد در اين باره مىگويد:
هرگاه حيوان كسى به حيوان يا مال ديگرى آسيب برساند، اگر آسيب وارده ناشى از تفريط در نگهدارى و جلوگيرى حيوان از سوى صاحب آن باشد، وى ضامن جنايت حيوان است، اما اگر بدون تفريط در نگهدارى آن باشد، ضامن نيست؛ مثلاً خسارت گوسفندان كسى به زراعت ديگرى در صورت عدم حفظ و مواظبت صاحب گله و رها كردن آن، وى ضامن است. اما اگر با حفظ و مواظبت از گله، آن را براى چرا به صحرا ببرد و در عين حال گوسفندان به زراعت خسارت وارد كنند، صاحب گله ضامن نيست؛ چون وظيفه صاحب زراعت، حفظ و مواظبت از آن در روز و وظيفه صاحب گله حفظ و نگهدارى آن در شب است. (١٨)
٥ ـ اتلاف به واسطه انجام كار غير مجاز
اگر كسى كارى را بدون اذن شارع يا اذن كسى كه اجازه او در انجام آن كار شرط است ، انجام دهد و آن كار سبب اتلاف مال يا جان كسى شود، ضامن خواهد بود؛ مانند كندن چاه در ملك ديگرى بدون اذن او و يا ايجاد لغزشگاه بر سرراه عمومى.
علامه حلى در اين باره مىگويد:
اگر كسى چاهى را در ملك ديگرى و يا لغزشگاهى بر سر راه مردم ايجاد كند و يا منفعتى مانند سكونت خانه و سوارى مركب را ـ هر چند از طريق غير غصب ـ از بين ببرد ضامن خواهد بود. (١٩)
(١٨) المقنعه، ص٧٧٠.
(١٩) قواعد الاحكام، ج٢، ص٢٢٣.