٤. مكروه و آن تقيه‌اى است كه ترك آن و نيز تحمّل ضرر ناشى از اين ترك بهتر باشد؛ مانند ترك كلمه كفرآميز از سوى اشخاصى كه رهبر و مقتداى مردمند... به عبارت روشنتر، تقيه مكروه عبارت است از تقيه‌اى كه تركش و تحمل ضررناشى از ترك تقيه در نظر شارع راجح باشد.

٥. حرام، و آن تقيه در مورد دماء است. (١٠)

جمع بندى

بى گمان برخى از مطالب و مثال هايى كه در اين تقسيمات مى‌آيد، مورد اشكال است. به عنوان نمونه سخن مرحوم شيخ انصارى در تقيه مكروه است كه گفت: مقصود از مكروه چيزى است كه ضد آن افضل است؛ زيرا پر واضح است ترك چيزى كه انجام آن افضل و بهتر است در همه جا مكروه نيست. همچنين مثال تقيه مستحب به ترك مدارا با اهل سنت در صورتى كه موجب ضرر باشد، درست نيست؛ زيرا پس از اين خواهد آمد كه نفس جلب محبت اهل سنت مطلوب است، هر چند ضررى در پى نباشد ولى چون هدف از گزارش تقسيمات، نقد و بررسى و بيان صحيح و باطل آنها نبوده، بلكه هدف، آشنايى با اقسام تقيه و روشن شدن محل و جايگاه بحث، يعنى تقيه مداراتى است، از اين رو، از نقد و بررسى اين تقسيمات خوددارى مى‌كنيم و تنها به اين مطلب اشاره مى‌كنيم كه تقسيم حضرت امام

(١٠) شيخ انصارى، رسائل فقهيه، ص٧٣.