مؤلّف، اين رساله را در نقد و بررسى كلام استاد خود، محقق سبزوارى صاحب «ذخيرة المعاد» نگاشت. وى در ابتداى رساله، كلام صاحب ذخيره را نقل مى‌كند. از جمله مطالب منقول از «ذخيره»، صحيحه محمد بن قيس است كه شايد بتوان گفت: اساس بيشتر رساله‌هاى رؤيت هلال، قبل از زوال، همين روايت است.

در هر حال، محقق سبزوارى پس از نقل كلام سيّد مرتضى مبنى بر اينكه هرگاه هلال قبل از زوال ديده شود، مربوط به شب گذشته است و چنانچه بعد از زوال رؤيت شود، مربوط به شب آينده است، صحيحه محمد بن قيس را به عنوان دليل و مؤيّد بر كلام سيّد مرتضى ياد كرده و استفاده مى‌كند كه مراد از لفظ «وسط» در اين روايت، منتصف ما بين الحدّين است و چنين نتيجه مى‌گيرد كه اين خبر دليل بر قول سيّد است نه قول مشهور. تنكابنى به تفصيل به اين سخن پاسخ مى‌گويد.

گفتنى است مولى محمد جعفر، فرزند محقّق سبزوارى در رساله اعتبار رؤيت هلال كه پس از اين خواهد آمد، در دفاع از پدر، مطالب تنكابنى را مشروحا ردّ مى‌كند.

٥. حكم الحاكم في رؤية الهلال، ميرمحمدصالح حسينى خاتون‌آبادى (م ١١٢٦)

نويسنده، داماد و شاگرد علامه مجلسى است. موضوع رساله حاضر همچنان‌كه از نام آن پيداست حجّيت يا عدم حجّيت حكم حاكم در اثبات اوّل ماههاى قمرى است. او معتقد به عدم حجّيت است و براى مدّعاى خود دلايلى مى‌آورد وبه ادلّه مخالفان پاسخ مى‌گويد. مؤلّف پس از تأليف اين رساله آن را با تغييراتى به زبان فارسى نيز نگاشت كه پس از اين رساله مى‌آيد.

٦. حكم حاكم در رؤيت هلال، مير محمدصالح حسينى خاتون‌آبادى (م ١١٢٦)

اين رساله در واقع ترجمه رساله پيشين با تغييراتى است.

٧. تحقيق الحال في رؤية الهلال قبل الزوال، مولى محمدحسين بن يحيى نورى (زنده در ١١٣٣)

از زندگى و آثار مؤلف اطّلاعات چندانى در اختيار نيست. همين قدر مى‌دانيم كه وى از شاگردان علاّمه مجلسى بوده و تا ذى‌حجه ١١٣٣ حيات داشت.