فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٨ - معرفى كتاب «رؤيت هلال» سيد حسن فاطمى موحّد
و به شهيد سيد محمد صدر ختم مىشود.
البته نظر بيش از يكصد و سى فقيه در اين بخش گرد آمده، ولى حواشى افتايى ـ نه استدلالى ـ فقها، ذيل عنوان متن مورد حاشيه نقل شده و شماره نخورده است. مثلاً بسيارى از فقيهان بر «العروة الوثقى» حاشيه زدهاند. اين حواشى ذيل «عروة» درج شدهاند كه بسيارى از آنان در اين بخش عنوان مستقل ندارند.
٢. محققان در اين بخش، منحصرا به كتابهاى فقهى ـ استدلالى بسنده نكردهاند، بلكه با بررسى كتب بسيار، مطلب هر كتابى را كه بحث فقهى رؤيت هلال به مناسبتى در آن مطرح شده، نقل كردهاند.
٣. روشن است كه فقيهان و مطالب منقول از آنها در اين بخش، همه در يك سطح نيستند. برخى از آنان از فقهاى طراز اوّل شيعهاند ـ مانند محقق حلى، شهيدين، شيخ انصارى، صاحب جواهر، سيد محمدكاظم يزدى، آخوند خراسانى، آيتاللّه سيدابوالحسن اصفهانى ـ و برخى از فقهاى درجه دو و سه.
بنا بر آن بوده كه مطالب مهمتر كتب فقهى نقل شود به گونهاى كه هيچ سخن تازهاى از قلم نيفتد. البته در خصوص منابع پيش از سده دهم هجرى بر هرچه دست يافتهاند، درج كردهاند.
٤. ممكن است در نگاه ابتدايى استقصاى اقوال فقيهان ، به دليل تكرار پارهاى از مطالب، لازم نباشد، ولى فوايد فراوانى برآن مترتّب است؛ از جمله: روشن شدن سير تاريخى و تطوّر مسأله، ميزان نوآورى و تحقيقات هر فقيه در قياس با فقيهان پيشين، تأثّر هر فقيه از پيشينيان خود و نيز تأثر بر فقيهان بعدى، عدول فقيه از فتواى پيشين و مانند اينها. مثلاً به بركت همين تتبّع اقوال پى مىبريم كه طرح رؤيت هلال در كتاب حج، نخست بار در كتابهاى «منتهى» و «تذكرة» و «تحرير» صورت گرفته است. همچنين معلوم مىشود كه حكم حاكم در رؤيت هلال از چه زمانى و به وسيله چه فقيهى در فقه مطرح شده است. نيز بسيارى از اشتباهات و تسامحات در اين زمينه روشن مىشود كه برخى را محققان در پانوشتها تذكر دادهاند.