فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٨ - اصول نظريه حقوق فطرى در انديشه استاد مطهرى سيد امر اللّه حسينى
بخش اوّل: كليات
١-١- حق و انواع آن :
حق، عبارت از سلطه و اختيارى است كه يك فرد در برابر افراد ديگر يا اشياء دارد و امرى اعتبارى كه به موجب آن، فرد شايستگى بهرهبردارى از چيزى را پيدا كرده و ديگران موظف به رعايت آن هستند، مثل حق پدر و مادر در برابر فرزندان يا حق زوجين .استاد مطهرى حق را سزاوارى فرد نسبت به يك چيز مىداند و آن را به دو نوع تكوينى و تشريعى تقسيم مىكند: «بايد گفت كه حق، يعنى ثابت و سزاوار و ما دو نوع ثبوت و سزاوارى داريم: يكى ثبوت و سزاوارى تكوينى كه عبارت است از رابطهاى واقعى بين شخص و شىء و عقل آن را در مىيابد و يكى ثبوت و سزاوارى تشريعى كه بر وفق آن وضع و جعل مىشود.» (١) حقوق نيز انواعى دارد از قبيل:
١- حقوق انسان بر طبيعت و ثروتهاى آن(حقوق اقتصادى)
٢- حقوقى كه در مورد اختلافات و محاكمات است(حقوق قضايى)
٣- حقوق حكومت و سياست(حقوق سياسى) (٢)
استاد مطهرى حق ولايت، اختصاص خمر، حق تَحجير كه نوعى اولويت است. حق شُفعه ، حق خيار و حق جبايت كه نوعى سلطنت و مالكيت است. حق قصاص، حق نظارت، حق سَبق و حق راتبيت، حقالاختصاص ، حق مضاجعت، حق نفقه زوجه، حق رضيع، حق بطش، حق راه رفتن، حق حضانت مادر، حق المارّه، حق تملّك، حق تصرف و تسلّط در اموالِ خود ، حق شنيدن، حق بطن، حق فرج، حق استراحت، حق تغذى و... را نيز از حقوقى مىشمارند كه بنابر حقوق فطرى و طبيعى تفسير مىكنند.
(١) مرتضى مطهرى ،يادداشتهاى استادمطهرى، ج ٣، ص ٢٧٣.
(٢)همان، ص٢٧٤.