فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١ - نماز مسافر در كتاب و سنت آیة الله جعفر سبحانى
بر اين اساس حرف «من» در عبارت «من الصلاة» تبعيضيه است؛ يعنى مقدارى از نماز.
اما اينكه «مِن» طبق نقل ابو البقاء از اخفش زايده باشد ـ بنابر اينكه «مِن» در جملههاى اثبات مىتواند زائد باشد ـ شايسته كتابى مثل قرآن نيست. (١٤)
مطلب ديگر اينكه آيه مورد نظر، قصر در نماز را به سفرى كه همراه ترس باشد اختصاص داده است و ظاهر آيه نشان مىدهد كه سفر، موضوع مستقلى براى قصر نيست بلكه موضوع قصر، سفر همراه با ترس است. ولى سنت، اين آيه را تفسير كرده و براى سفر نقشى استقلالى در كوتاه شدن نماز قائل شده است؛ زيرا پيامبر(ص) در سفرهايش همچنانكه روايات آن خواهد آمد ـ در حال ترس و امنيت، نماز را به كوتاه مىخوانده است. اما دليل اينكه در اين آيه، قصر را بر ترس معلق كرده، به سبب بيان حالتى بوده كه مكرراً اتفاق افتاده است؛ زيرا اكثر سفرهاى پيامبر(ص) با ترس همراه بوده است. به عبارت ديگر، قيد ترس در آيه شريفه، قيد غالبى نسبت به شرايطى است كه آيه در آن نازل شده است. بنابراين كسانى كه تلاش مىكنند قصر را به سفر همراه با ترس منحصر كنند نه سفرهاى معمولى ـ ظاهر آيه را گرفته و سنت پيامبر(ص) و اتفاق مسلمانان و در رأس آنها امامان اهل بيت(ع) را كه رسول خدا(ص) آنها را همسنگ و همراه قرآن معرفى كرده است، رها كردهاند.
از سوى ديگر كسانى كه پنداشتهاند كوتاه خواندن نماز در سفر، جايز است ـ نه واجب ـ به ظاهر اين قسمت از آيه كه مىفرمايد: «فليس عليكم جناح» تمسك كردهاند، غافل از آنكه اين تعبير، ديدگاه آنان را تأمين نمىكند؛ زيرا آيه در مقام دفع توهم حظر است؛ به اين معنا كه گويى مخاطب تصور كرده كه قصر، نوعى ايجاد نقص در نماز است كه ممنوع مىباشد. از اين رو آيه براى دفع چنين توهمى نازل شده است تا مسافران با طيب خاطر و آرامش، نماز را كوتاه بخوانند (١٥) و چنين چيزى عجيب نيست؛ زيرا نمونه آن در قرآن وجود دارد، آنجا كه خداوند مىفرمايد:
(١٤) آلوسى در روح المعانى اين قول را از ابو البقاء نقل كرده است: ج٥، ص١٣١.
(١٥) الكشاف، ج١، ص٢٩٤، چاپ دارالمعرفه .