جمعه يكى از روزهاى هفته است‌ [٢] كه پيش از اسلام به نام «عَرُوبه» و روز اجتماع عربها بود و پس از اسلام، جمعه نام گرفت. [٣] و وجه اين نامگذارى، حضور مردم براى نماز جمعه است. [٤]

اجتماع در جمعه‌

١) جمعه، روز اجتماع اهل ايمان براى نماز جمعه:

يايُّهَا الَّذينَ ءامَنوا اذا نودىَ لِلصَّلوةِ مِن يَومِ الجُمُعَةِ فَاسعَوا الى‌ ذِكرِ اللَّهِ .... [٥]

جمعه (٦٢) ٩

اختلاف در جمعه‌

٢) اختلاف يهود در تعيين جمعه به منظور روز تعطيل، عامل تعيين روز شنبه براى آنان:

انَّما جُعِلَ السَّبتُ عَلَى الَّذينَ اختَلَفوا فيهِ وانَّ رَبَّكَ لَيَحكُمُ بَينَهُم يَومَ القِيمَةِ فِيما كانوا فِيهِ يَختَلِفون. [٦]

نحل (١٦) ١٢٤

اذان در جمعه‌

٣) اذان در روز جمعه و براى نماز آن، سنّتى پسنديده:

يايُّهَا الَّذينَ ءامَنوا اذا نودىَ لِلصَّلوةِ مِن يَومِ الجُمُعَةِ فَاسعَوا الى‌ ذِكرِ اللَّهِ وذَرُوا البَيعَ ذلِكُم خَيرٌ لَكُم ان كُنتُم تَعلَمون. [٧]

جمعه (٦٢) ٩

استغفار در جمعه‌

٤) نويد يعقوب (ع) به آمرزش‌خواهى براى فرزندانش در شب جمعه:

قالَ سَوفَ استَغفِرُ لَكُم رَبّى انَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحيم. [٨]

يوسف (١٢) ٩٨

[١] اسباب‌النزول، واحدى، ص ٢٥٨.

[٢] مجمع‌البحرين، ج ١، ص ٣٩٥، «ج. م. ع»؛ المصباح، ج ١- ٢، ص ١٠٩، «جمعت».

[٣] لسان‌العرب، ج ٢، ص ٣٥٩، «جمع».

[٤] مفردات، ص ٢٠٢، «جمع».

[٥] از امام باقر (ع) درباره علّت نام‌گذارى جمعه سؤال شد. در جواب فرمودند: جمعه را خداوند به دليل اجتماع مردم در اين روز جمعه ناميده است. (تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ٣٢٥، ح ٣٣)

[٦] يكى از اقوال در تفسير آيه مزبور اين است كه تعظيم روز شنبه براى اختلاف‌كنندگان در امر جمعه قرار داده شد كه مأمور به تعظيم روز جمعه بودند و از اين فرمان سرپيچى كردند. (مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٦٠٤)

[٧] مقصود از «نودى» اذان براى نماز جمعه است. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٤٣٤)

[٨] برداشت بر اساس حديثى منقول از امام صادق (ع) است كه فرمود: يعقوب (ع) استغفار را تا شب جمعه به تأخير انداخت. (تفسير نورالثقلين، ج ٢، ص ٤٦٦، ح ١٩٨)