١٠٢ و ١٠٣ آل‌عمران (٣) را پس از آن دانسته‌اند كه ثعلبه و فرد ديگرى از انصار با يكديگر به تفاخر پرداخته، زمينه شعله‌ور ساختن درگيرى ميان دو شاخه از انصار را فراهم ساختند. [١]

ثعلبة بن وديعه‌

ثعلبة بن وديعه انصارى از تخلّف‌كنندگان غزوه تبوك بود. [٢] برابر قولى، آيه ١٠٢ توبه (٩) در شأن وى و دو تن ديگر از تخلّف‌كنندگان غزوه تبوك نازل شد كه پس از پشيمانى از همراهى نكردن با پيامبر (ص) خود را به ستونهاى مسجد بستند. با نزول اين آيه، خداوند توبه آنان را پذيرفت. [٣]

ثقيف‌

ثقيف از قبايل بزرگ عدنانى ساكن در شهر طائف بود. [٤] برخى مفسّران، نزول آيه ١٦٨ بقره (٢) را درباره ثقيف و ديگر قبايلى دانسته‌اند كه بعضى خوردنيهاى حلال را بدون دليل بر خود حرام كرده بودند. [٥] بنا بر نقلى، مقصود از قوم جنگجو و پرقدرت در آيه ١٦ فتح (٤٨) ثقيف است. [٦] مفسّران بسيارى نزول آيه ٤٨ مرسلات (٧٧) را درباره ثقيف دانسته‌اند كه برخلاف دستور پيامبر (ص)، از خواندن نماز خوددارى كرده، آن را بر خود عيب دانست. [٧]

ثُمامة بن اثال‌

ثُمامة بن اثال الحنفي از زعما و سران يمامه است. [٨] وى در سفرى به مكّه و در بين راه به اسارت سپاه اسلام درآمد، او را نزد پيامبر (ص) بردند و پس از گفتگوى كوتاهى با آن حضرت به آيين اسلام درآمد. [٩] برخى مفسّران، در سبب نزول آيات ٧٥ تا ٧٧ سوره مؤمنون، گفته‌اند: ثمامه، پس از پذيرش اسلام، مانع ارسال غلّات از يمامه به مكّه شد و اهل مكّه دچار عذاب فلاكت‌بارى شدند. و با وساطت پيامبر (ص) اين مسأله حلّ شد و مردم قحطى‌زده مكّه نجات يافتند. [١٠]

[١] مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٨٠٤.

[٢] ر. ك: اسدالغابه، ج ١، ص ٤٧٥؛ الاصابه، ج ١، ص ٢٩٩ و ٥٢٣.

[٣] مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ١٠٠- ١٠١.

[٤] ر. ك: الاشتقاق، ص ٣٠٣- ٣٠٥.

[٥] مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٤٥٩؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٢، ص ١٣٩- ١٤٠.

[٦] جامع‌البيان، ج ١٣، جزء ٢٦، ص ١٠٨؛ مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ١٧٦.

[٧] مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٦٣٦؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٩، ص ١٠٩؛ الدرّالمنثور، ج ٨، ص ٣٣٨.

[٨] الاستيعاب، ج ١، ص ٢٨٧.

[٩] اسدالغابه، ج ١، ص ٤٧٧؛ الاصابه، ج ١، ص ٥٢٥.

[١٠] تفسير ابى‌السعود، ج ٤، ص ٦٠؛ الدّرالمنثور، ج ٦، ص ١١١؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٢، ص ٩٥؛ روح‌المعانى، ج ١٠، جزء ٢٨، ص ٨٢.