جعفر بن ابى‌طالب ملقّب به ذوالجناحين و طيّار [٣] امير مهاجران به حبشه و فرمانده شهيد سپاه اسلام در غزوه موته بود. [٤] برخى مفسّران، مقصود از «رجال» در آيه ٤٦ اعراف (٧) را جعفر و ديگر مردانى دانسته‌اند كه در قيامت بر اعراف، نظاره‌گر بهشتيان و دوزخيان‌اند. [٥] همچنين نزول آيه ٢٣ احزاب (٣٣) را درباره وى و ديگر همرزمانش دانسته‌اند كه در جنگ موته شهيد شدند. [٦] از وى و ديگر مهاجران به حبشه در ذيل آيات ديگرى از جمله آيه ١٠ زمر (٣٩) ياد شده است. [٧]

جُلاس بن سُويد

جُلاس بن سُويد بن صامت انصارى، از تيره اوس و از جمله منافقان و متخلّفان غزوه تبوك بود. [٨] برخى مفسّران، نزول آيات ٦١ و ٦٢ توبه (٩) را درباره وى دانسته‌اند كه ضمن آزار و اذيّت پيامبر (ص)، وى را به ساده‌لوحى متّهم و سپس با سوگند دروغ آن را انكار مى‌كرد. [٩] همچنين مقصود از «و لقد قالوا كلمة الكفر» در آيه ٧٤ توبه (٩) را وى دانسته‌اند كه ضمن تخلّف از غزوه تبوك، سخنان كفرآميزى بر زبان جارى ساخت‌ [١٠] و نيز مقصود از «و من أهل المدينة مردوا

[١] برداشت مبتنى بر آن است كه كارگزاران يوسف در قرارداد جُعاله معين نكردند كه يافتن جام شاهى در چه محدوده خاصّ زمانى انجام گيرد.

[٢] ممكن است گوينده «و لمن جاء ... زعيم» يوسف (ع) باشد كه در اين صورت جعاله است. (الميزان، ج ١١، ص ٢٢٣)

[٣] الطبقات، ج ٤، ص ٢٥- ٣٥.

[٤] السيرة النبويه، ابن‌هشام، ج ٤، ص ٣٨٠.

[٥] روض‌الجنان، ج ٨، ص ٢٠٩؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٧، ص ١٣٦.

[٦] مجمع‌البيان، ج ٥، ص ١٢٢؛ روض‌الجنان، ج ٢١، ص ٣٩٣.

[٧] الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٥، ص ١٥٦.

[٨] المغازى، ج ٣، ص ١٠٠٣- ١٠٠٥؛ السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٢، ص ٥١٩؛ الاستيعاب، ج ١، ص ٣٣٠؛ الاصابه، ج ١، ص ٥٩٩.

[٩] اسباب‌النزول، واحدى، ص ٢٤٩؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٨، ص ١٢٣؛ معالم التنزيل، بغوى، ج ٢، ص ٢٥٨؛ روح‌المعانى، ج ٦، جزء ١٠، ص ١٨٢.

[١٠] جامع‌البيان، ج ٦، جزء ١٠، ص ٤٢١؛ مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٧٨؛ روح‌المعانى، ج ٦، جزء ١٠، ص ٢٠١.