الَم تَرَ الَى الَّذينَ اوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتبِ يُؤمِنونَ بِالجِبتِ والطغوتِ ويَقولونَ لِلَّذينَ كَفَروا هؤُلاءِ اهدى‌ مِنَ الَّذينَ ءامَنوا سَبيلا. [١]

نساء (٤) ٥١

آثار ايمان به جبت‌

١. ارزيابى غلط

٤) پندار اهل‌كتاب در برترى هدايت مشركان بر مؤمنان، پيامد ايمان آنان به جبت:

الَم تَرَ الَى الَّذينَ اوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتبِ يُؤمِنونَ بِالجِبتِ والطغوتِ ويَقولونَ لِلَّذينَ كَفَروا هؤُلاءِ اهدى‌ مِنَ الَّذينَ ءامَنوا سَبيلا. [٢]

نساء (٤) ٥١

٢. لعن‌

٥) ايمان به جبت، سبب لعن و نفرين الهى:

الَم تَرَ الَى الَّذينَ اوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتبِ يُؤمِنونَ بِالجِبتِ والطغوتِ ويَقولونَ لِلَّذينَ كَفَروا هؤُلاءِ اهدى‌ مِنَ الَّذينَ ءامَنوا سَبيلا* اولكَ الَّذينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ومَن يَلعَنِ اللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ نَصيرا.

نساء (٤) ٥١ و ٥٢

٣. محروميّت از امداد

٦) محروميّت از امداد الهى، پيامد ايمان به جبت:

نساء (٤) ٥١ و ٥٢

زمينه ايمان به جبت‌

٧) بهره‌مندى ناقص و غير جامع از كتب آسمانى، زمينه ايمان به جبت (پرستش غير خدا):

الَم تَرَ الَى الَّذينَ اوتوا نَصيبًا مِنَ الكِتبِ يُؤمِنونَ بِالجِبتِ والطغوتِ .... [٣]

نساء (٤) ٥١

جبر

جبر در لغت به معناى اصلاح چيزى همراه با نوعى قهر است‌ [٤] و در اصطلاح متكلّمان، به وادار كردن بر كار و عمل و ناچار شدن بر آن با قهر و غلبه گفته مى‌شود، و حقيقت آن ايجاد فعل در آفريده‌هاست بدون اينكه بتوانند آن را دفع كنند يا از به وجود آمدن آن در خودشان جلوگيرى كنند. [٥] مقصود از جبر در اين مدخل، جبر بر اعتقاد و افعال مى‌باشد و از جمله‌هايى مانند «لو شاء اللَّه لجمعهم على الهدى» و «لو شاء الرّحمن ما عبدنا هم» استفاده شده است.

جبر بر ايمان‌

١) جبرى نبودن ايمان، برخاسته از مشيّت خدا:

ولَو شاءَ رَبُّكَ لَامَنَ مَن فِى الارضِ كُلُّهُم جَميعًا افَانتَ تُكرِهُ النّاسَ حَتّى‌ يَكونوا مُؤمِنين.

يونس (١٠) ٩٩

[١] «جبت» و «طاغوت» دو بت است كه كعب‌بن‌اشرف بر آن دو سجده كرد. (مجمع‌البيان، ج ٣- ٤، ص ٩٢)

[٢] بنا بر اينكه همزه استفهام در آيه شريفه براى انكار تعجّبى باشد.

[٣] «نصيباً من الكتاب» با توجّه به تنوين تنكير به معناى بهره اندك است، در مقام تعليل براى جمله «يؤمنون بالجبت و الطّاغوت» است.

[٤] مفردات، ص ١٨٣، «جبر».

[٥] تصحيح الاعتقاد، مفيد، ص ٤٦ (سلسلة مؤلّفات الشّيخ المفيد، ج ٥).