تهجّد صحابه---) همين مدخل، متهجّدان، صحابه‌آيت الله هاشمى رفسنجانى و برخى از محققان مركز فرهنگ ومعارف قرآن، فرهنگ قرآن، ٣٣جلد، موسسه بوستان كتاب - قم، چاپ: اول، ١٣٨٤.

تهجّد عبادالرّحمان---) همين مدخل، متهجّدان، عبادالرّحمان‌

تهجّد متّقين---) همين مدخل، متهجّدان، متقين‌

تهجّد محسنان---) همين مدخل، متهجّدان، محسنان‌

تهجّد محمّد (ص)---) همين مدخل، متهجّدان، محمّد (ص)

زمينه‌هاى تهجّد

١. اميد به خدا

١٨) اميد به خدا برانگيزاننده اهل ايمان به شب‌زنده‌دارى:

انَّما يُؤمِنُ بِايتِنَا الَّذينَ ...* تَتَجافى‌ جُنوبُهُم عَنِ المَضاجِعِ يَدعونَ رَبَّهُم خَوفًا وطَمَعًا ....

سجده (٣٢) ١٥ و ١٦

امَّن هُوَ قنِتٌ ءاناءَ الَّيلِ ساجِدًا وقامًا يَحذَرُ الأخِرَةَ ويَرجوا رَحمَةَ رَبّهِ قُل هَل يَستَوِى الَّذينَ يعلَمونَ والَّذينَ لا يَعلَمونَ انَّما يَتَذَكَّرُ اولوا الالبب.

زمر (٣٩) ٩

٢. توجّه به خدا

١٩) توجّه به ربوبيّت خداوند، مقتضى شب‌زنده‌دارى و عبادت و نماز براى او:

والَّذينَ يَبيتونَ لِرَبّهِم سُجَّدًا وقِيما. [١]

فرقان (٢٥) ٦٤

تَتَجافى‌ جُنوبُهُم عَنِ المَضاجِعِ يَدعونَ رَبَّهُم ....

سجده (٣٢) ١٦

... وسَبّح بِحَمدِ رَبّكَ ...* ومِنَ الَّيلِ فَسَبّحهُ وادبرَ السُّجود. [٢]

ق (٥٠) ٣٩ و ٤٠

... وسَبّح بِحَمدِ رَبّكَ حينَ تَقوم‌* ومِنَ الَّيلِ فَسَبّحهُ .... [٣]

طور (٥٢) ٤٨ و ٤٩

٣. خوف‌

٢٠) بيم و اميد، برانگيزاننده مؤمنان، براى تهجّد و شب‌زنده‌دارى:

انَّما يُؤمِنُ بِايتِنَا الَّذينَ ...* تَتَجافى‌ جُنوبُهُم عَنِ المَضاجِعِ يَدعونَ رَبَّهُم خَوفًا وطَمَعًا .... [٤]

سجده (٣٢) ١٥ و ١٦

زمر (٣٩) ٩

[١] قيد «لربّهم» به جاى ديگر اوصاف مى‌تواند گوياى برداشت مزبور باشد.

[٢] مقصود از «أدبار السّجود» بنابر بعضى از اقوال و احتمالات، نماز وتر است. صاحب مجمع‌البيان، آن را به امام صادق (ع) نسبت مى‌دهد. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٢٢٥)

[٣] مقصود از «من اللّيل فسبّحه»، نماز شب است. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٢٥٧)

[٤] «خوفاً و طمعاً» مفعول‌له براى فعل محذوف است و برداشت بر اين اساس است. (اعراب‌القرآن، درويش، ج ٧، ص ٥٨٠)