فَبِما نَقضِهِم ميثقَهُم وكُفرِهِم بِايتِ اللَّهِ وقَتلِهِمُ الانبِياءَ بِغَيرِ حَقّ وقَولِهِم قُلوبُنا غُلفٌ بَل طَبَعَ اللَّهُ عَلَيها بِكُفرِهِم فَلا يُؤمِنونَ الّا قَليلا. [١]

نساء (٤) ١٥٥

جبرئيل‌

جبرئيل، واژه‌اى عجمى (غير عربى)، معرَّب و به معناى بنده خدا [٢] و نام فرشته حامل وحى است. [٣] در اين مدخل از واژه‌هاى «جبريل»، «روح»، «روح‌القدس» و «روح‌الامين» و در برخى موارد از واژه‌هاى «ضيف»، «ملائكه» و واژه‌هاى ديگر استفاده شده است.

اهمّ عناوين: جبرئيل و ابراهيم (ع)، جبرئيل و محمّد (ص)، جبرئيل و مريم (ع)، صفات جبرئيل و نقش جبرئيل.

اطاعت از جبرئيل‌

١) پيامبر (ص) موظّف به پيروى از جبرئيل، در قرائت قرآن:

فَاذا قَرَأنهُ فَاتَّبِع قُرءانَه. [٤]

قيامت (٧٥) ١٨

٢) جبرئيل، فرمانروايى مطاع، از سوى فرشتگان در آسمانها:

انَّهُ لَقَولُ رَسولٍ كَريم‌* مُطاعٍ ثَمَّ امين. [٥]

تكوير (٨١) ١٩ و ٢١

امانتدارى جبرئيل---) همين مدخل، صفات جبرئيل، امانتدارى‌

امداد جبرئيل---) همين مدخل، جبرئيل و عيسى (ع)، نقش جبرئيل، امداد

بشارتهاى جبرئيل‌

٣) بشارت جبرئيل به ابراهيم (ع)، در مورد هلاكت قوم لوط:

ولَقَد جاءَت رُسُلُنا ابرهيمَ بِالبُشرى‌ قالوا سَلمًا قالَ سَلمٌ فَما لَبِثَ ان جاءَ بِعِجلٍ حَنيذ* فَلَمّا رَءا ايدِيَهُم لا تَصِلُ الَيهِ نَكِرَهُم واوجَسَ مِنهُم خيفَةً قالوا لا تَخَف انّا ارسِلنا الى‌ قَومِ لوط* فَلَمّا ذَهَبَ عَن ابرهيمَ الرَّوعُ وجاءَتهُ البُشرى‌ يُجدِلُنا فى قَومِ لوط* يابرهيمُ اعرِض عَن هذا انَّهُ قَد جاءَ امرُ رَبّكَ‌

[١] «قلوبنا غلف» سخن بنى‌اسرائيل و يهود است كه از آن چنين ادّعايى فهميده مى‌شود: كوردلى در آفرينش و سرشت ما نهاده شده يا قدرت بر ايمان به محمّد (ص) نداشته و از خود اختيارى نداريم. (الميزان، ج ٥، ص ١٣٢)

[٢] مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٣٢٤.

[٣] تفسير التحريروالتنوير، ج ١، جزء ١، ص ٦٢٠.

[٤] مقصود از «قرآنه» قرائت و منظور از «قرأناه» قرائت جبرئيل به امر الهى است. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٦٠٠)

[٥] مراد از «رسول»، جبرئيل است. در معناى جمله مذكور گفته شده: فرشتگان آسمان در آنجا از جبرئيل اطاعت مى‌كنند. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٦٧٧)