وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ‌ لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَ هُمْ كارِهُونَ. [١]

توبه (٩) ٤٧ و ٤٨

٨. منحرفان‌

٢٧. ايجاد فتنه و فساد در جامعه، از سوى منحرفان و پيروى‌كنندگان آيات متشابه:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ.

آل‌عمران (٣) ٧

فتنه و قتل‌

٢٨٨. فتنه‌انگيزى، بدتر از قتل:

... وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ‌ ....

بقره (٢) ١٩١

موانع فتنه‌

٢٩. توجّه به عذاب شديد الهى، زمينه‌ساز پرهيز از فتنه‌گرى و اخلالگرى:

وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ.

انفال (٨) ٢٥

نيز--) ضلالت و فساد

فتوا

فتوا برگرفته از مادّه «فتى‌» در اصل به معناى نظريّه كامل و تمام در هر باره است، چه در مورد حكم الهى مثل «قل اللّه يفتيكم فى الكلالة» [٢] و چه در امور تكوينى مثل «فاستفتهم الِربّك البنات» [٣] و يا در امر جديد مجهول مثل «افتونى فى امرى». [٤] در نتيجه مخصوص احكام تشريعى نيست. برخى از لغت‌شناسان گفته‌اند: فتوا به معناى بيان كردن احكام مشكل است و اصل آن از «فتى‌» به معناى جوان نيرومند است. با اين مناسبت كه احكام مشكل به واسطه توضيح و تبيين همانند جوان، قوّت و نيرومندى مى‌گيرد. [٥] فتوا در اصطلاح، عبارت است از بيان حكم شرعى كلّى، به صورت اجتهادى از كتاب و سنت، صرف نظر از انطباق آن بر موارد. [٦] در اين مدخل معناى اخير مورد نظر است كه از واژگان «فتى‌»، «تفقّه» و جمله «اهل‌الذّكر» و عباراتى كه معناى فتوا را مى‌فهماند، استفاده شده است.

حكم فتوا

١. جواز فتوا دادن، از سوى عالم و آشناى به احكام:

وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ‌

[١] . آيه شريفه در باره منافقانى است كه در ميان مسلمانان جاسوسى مى‌كردند. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٥٥؛ تفسير القرآن العظيم، ابن‌كثير، ج ٤، ص ١٤٠)

[٢] . نساء (٤) ١٧٦

[٣] . صافّات (٣٧) ١٤٩

[٤] . نمل (٢٧) ٣٢

[٥] . التحقيق، ج ٩، ص ٢٨-/ ٢٩، «فتى»

[٦] . الاقطاب الفقهيه، ص ١٦٣؛ قاعده لا ضرر و لا ضرار، ص ١٨٧؛ المصطلحات، مركز المعجم الفقهى، ص ٤٣٢ و ١٩٣٥؛ دراسات فى ولاية الفقيه، ص ٦٠٩