بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَرِيقِ.

بروج (٨٥) ٤-/ ٧ و ١٠

نيز--) اعدام و خودكشى‌

قُتَيله (امّ اسماء)

قتيله، دختر عبدالعزّا و مادر اسماء [١]، همسر ابوبكر بود. [٢] برخى مفسّران، نزول آيه ٨ ممتحنه (٦٠) را پس از آن دانسته‌اند كه اسماء از پذيرش هداياى مادر مشركش [قتيله‌] خوددارى كرد و آن را منوط به اجازه از پيامبر صلى الله عليه و آله نمود. [٣] همچنين نزول آيه ٢٧٢ بقره (٢) را در پى سؤال اسماء از انفاق بر مادر مشركش [قُتيله‌] دانسته‌اند كه با نزول آيه، انفاق بلااشكال دانسته شد. [٤]

قحطى‌

--) خشكسالى‌

قدار بن سالف‌

--) ناقه صالح‌

قدّامة بن مظعون‌

قدّامة بن مظعون بن حبيب بن وهب از قريش و از سابقان در اسلام و از مهاجران اوليّه به حبشه بود. [٥] برخى مفسّران در ارتباط با آيه ٩٣ مائده (٥) داستانى نقل كرده‌اند كه قدّامه مشروب خورد و هنگامى كه او را خدمت حضرت على عليه السلام آوردند تا حكم عليه وى اجرا شود، گفت: من حكم تحريم خمر را نمى‌دانستم و آيه مذكور را خواند، ولى حضرت على عليه السلام از وى نپذيرفت و حدّ را بر وى جارى ساخت. [٦]

قَدَر

قَدَر در لغت به معناى بيان كميّت شى‌ء [٧]، مقدار و اندازه چيزى به حسب وزن يا به حسب زمان و مكان، اندازه نمودن، فرمان دادن، حكم كردن، محدود ساختن حوادث و اشياء به علل مادى و شرايط زمانى و مكانى‌ [٨] آمده است. قَدَر در اصطلاح، اندازه اشياء و تعيين حدود وجودى آنها است؛ [٩] به بيان ديگر، تقدير امرى از ناحيه خداوند، قرار دادن آن به اندازه و مقدارى است كه حكمت اقتضا مى‌كند. [١٠] در اين مدخل از واژه‌هاى «اجل»، «كتب»، مشتقّات «قدر» و

[١] . تفسير الصّافى، ج ٥، ص ١٦٤؛ جامع‌البيان، ج ١٤، جزء ٢٨، ص ٨٣-/ ٨٤

[٢] . اسدالغابه، ج ٧، ص ٢٣٣

[٣] . جامع‌البيان، ج ١٤، جزء ٢٨، ص ٨٣-/ ٨٤

[٤] . كشف‌الاسرار، ج ١، ص ٧٤٢؛ مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٦٦٣

[٥] . السّيرة النّبويّه، ابن‌هشام، ج ١، ص ٢٥٣ و ٣٢٧ و ج ٢، ص ٦٨٤؛ اسدالغابه، ج ٤، ص ٣٧٥؛ الاصابه، ج ٥، ص ٣٢٢آيت الله هاشمى رفسنجانى و برخى از محققان مركز فرهنگ ومعارف قرآن، فرهنگ قرآن، ٣٣جلد، موسسه بوستان كتاب - قم، چاپ: اول، ١٣٨٤.

[٦] . التبيان، ج ٤، ص ٢٠؛ روض‌الجنان، ج ٧، ص ١٤٢؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٦، ص ١٩٢

[٧] . مفردات، ص ٦٥٨ «قدر»

[٨] . نثر طوبى، ص ٢٨٨

[٩] . الميزان، ج ١٩، ص ٩٠

[١٠] . مجمع البيان، ج ٩- ١٠، ص ٧٨٥