إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌ وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كانَ تَوَّاباً. [٢]

نصر (١١٠) ١-/ ٣

٣٦. فتح مكّه، اتمام نعمت خداوند بر پيامبر صلى الله عليه و آله:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً ... وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ‌ ....

فتح (٤٨) ١ و ٢

نيز--) مكّه‌

فترت‌

--) نبوّت‌

فتنه‌

فتنه در اصل به معناى قرار دادن طلا در آتش براى به دست آوردن خالصى آن است و در قرآن به معانى مختلفى همچون امتحان، عذاب، سوختن با آتش، بليّه، سختى، اضلال، [٣] شرك، بازداشتن از دين، [٤] آشوب و اخلال در امور [٥] استعمال شده است. اين در حالى است كه برخى معتقدند، اصل در مادّه «فتن» چيزى است كه موجب اختلال و هرج و مرج همراه با اضطراب مى‌شود و اموال، اولاد و كفر در قرآن از مصاديق آن است. [٦] معناى مورد نظر در اين مدخل، همين معناى اخير مى‌باشد كه از واژه «فتنه» و سياق بعضى آيات استفاده شده است.

آثار فتنه‌

١. فتنه‌انگيزى دشمنان، به منظور جلوگيرى از گسترش اسلام:

وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ‌ وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ‌ ... [٧]

بقره (٢) ١٩١ و ١٩٣

[١] . مقصود از «فتح» فتح مكّه و منظور از «نصرالله» پيروزى بر قريش است. (جامع‌البيان، ج ١٥، جزء ٣٠، ص ٤٣٢)

[٢] . موظّف شدن پيامبر صلى الله عليه و آله به تسبيح و تحميد، همراه با استغفار به درگاه الهى، جهت شكر نعمت فتح است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٨٤٤؛ الميزان، ج ٢٠، ص ٣٧٧)

[٣] . مفردات، ص ٦٢٣ و ٦٢٤، «فتن»؛ التفسير الكبير، ج ٤، ص ٤٠٦

[٤] . مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٥١١ و ٥١٣

[٥] . تفسير التحريروالتنوير، ج ٤، جزء ٦، ص ٢٧٦

[٦] . التحقيق، ج ٩، ص ٢٣-/ ٢٥، «فتن»

[٧] . «فتنه» در آيه، كفرى است كه سبب ظلم و هرج و مرج مى‌شود. (التفسير الكبير، ج ٢، ص ٢٨٩ و ٢٩١)