خارج شدن هر چيزى از حدّ اعتدال، فساد است، خروجش كم باشد يا زياد. [١] فساد، ضدّ صلاح است و كاربرد آن در نفس، بدن و اشياى خارجى، وقتى است كه از حدّ تعادل خارج شده باشند. [٢] در اين مدخل از كلمه «فساد» و مشتقّات آن و واژه‌هاى «خبال»، «عثو»، «نزغ» و مفهوم مخالف كلمه «صلاح» استفاده شده است. گفتنى است كه در اين جا تنها فساد انسان و جن مورد بحث قرار گرفته و فساد آسمان و زمين و ...

در ذيل عناوين اصلى خود آمده است.

اهمّ عناوين: آثار فساد، اجتناب از فساد، احكام فساد، زمينه‌هاى فساد، فساد بنى‌اسرائيل، فساد فرعون، موانع فساد و موارد فساد.

آثار فساد

١. تلاش براى فساد و تباهى جامعه ايمانى، نوعى ستيزه جويى با خدا و رسول صلى الله عليه و آله:

إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً ... [٣]

مائده (٥) ٣٣

١. اسراف‌

٢. اسراف، از جلوه‌هاى فساد در زمين:

... كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ.

بقره (٢) ٦٠

٢. تخريب محيط زيست‌

٣. فساد عمومى، درپى‌دارنده تباهى محيط زيست:

ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ‌ ....

ر و م (٣٠) ٤١

٣. خسران‌

٤. فساد در زمين، موجب خسارت و زيان:

... وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ.

بقره (٢) ٢٧

٤. ظلم‌

٥. روحيّه فساد، سبب انكار و ظلم به آيات الهى:

ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى‌ بِآياتِنا إِلى‌ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ فَظَلَمُوا بِها فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ.

اعراف (٧) ١٠٣

٥. فتنه‌

٦. انحراف و فساد قلب، منشأ فتنه و فساد:

... فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ ... [٤]

آل‌عمران (٣) ٧

٦. قتل‌

٧. فساد در زمين، زمينه‌ساز قتل‌و كشتن ديگران:

... مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ‌

[١] . مفردات، ص ٦٣٦، «فسد»

[٢] . مفردات، ص ٦٣٦، «فسد»

[٣] . استثنا در آيه بعد، قرينه است كه منظور از محاربه، افساد است. (الميزان، ج ٥، ص ٣٢٦)

[٤] . «زيغ» به معناى ميل از استقامت است. (مفردات، ص ٣٨٧، «زيغ») اين معنا شباهت زيادى به فساد دارد كه خروج شى‌ء از اعتدال است‌