سياق نفى قرار گرفته و افاده عموم مى‌كند؛ يعنى براى كافران بر مؤمنان هيچ گونه حكمى كه موجب سلطه آنان بشود، اعمّ از نظامى، سياسى، اقتصادى و ... از جانب خداوند تشريع نشده است.

٢. آيه ٢٨ سوره آل‌عمران (٣): «لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْ‌ءٍ ...».

«اوليا» جمع «ولىّ» به معناى عهده‌دار شدن تدبير امور مربوط به شى‌ء است. ولىّ صغير و مجنون به فردى مى‌گويند كه مالك تدبير امور مالى و ديگر شئون مربوط به آنها باشد و مقصود از برگزيدن كافران با عنوان اوليا اين است كه با آنان چنان پيوند و الفت روحى پيدا كند كه از اخلاق و سائر شئون زندگى آنان تأثير بپذيرد، چنان كه كلمه «... مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ‌ ...» به همين نكته اشاره دارد، زيرا بيان مى‌كند كه محبّت كافران را بر مؤمنان ترجيح مى‌دهد و آنان را به جاى مؤمنان بر مى‌گزيند [١]. مرحوم طبرسى مى‌نويسد:

«اوليا» جمع «ولىّ» به معناى فردى است كه عهده‌دار شئون فردى مى‌شود كه كارهاى او را مى‌پسندد، به اينكه او را يارى كند و اين در دو جهت فاعلى يعنى يارى‌كننده و جهت مفعولى يعنى يارى‌شده تحقّق مى‌پذيرد، مانند «... اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا ...» [٢]؛ يعنى خدا يارى كننده مؤمنان است. اگر بگوييم «المؤمن ولىّ اللّه» يعنى مؤمن از جانب خدا مورد يارى قرار گرفته است، [٣] در نتيجه نهى خداوند متعال از ولايت كافران بر مؤمنان به اين معنا است كه آنها نبايد عهده‌دار امور مربوط به مؤمنان باشند و بر آنان سلطه يابند.

همين معنا از آيه ١٤٤ سوره نساء (٤) نيز استفاده مى‌شود: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطاناً مُبِيناً».

قاعده نفى عسر و حرج‌

مقصود از قاعده «نفى عسر و حرج» اين است كه خداوند احكامى كه موجب مشقّت و سختى مى‌شود، در دين قرار نداده است، [٤] مانند آنچه در روايت آمده است كه امام صادق عليه السلام پس از سؤال راوى از حكم مسح بر جبيره روى زخم در وضو، فرمود: اين موضوع و امثال آن از قرآن فهميده مى‌شود: خداوند بر شما حرج و مشقّتى قرار نداده است؛ بر مراره مسح نما [٥]. براى قاعده نفى عسر و حرج به آياتى استدلال شده است:

١. آيه ٧٨ سوره حج (٢٢): «... ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ‌ ...»؛

٢. آيه ٦ سوره مائده (٥): «... ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ‌ ...»؛

٣. آيه ١٨٥ سوره بقره (٢): «... يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ...»؛

٤. آيه ٢٨٦ سوره بقره (٢): «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ...».

[١] . الميزان، ج ٣، ص ١٦٢

[٢] . بقره (٢) ٢٥٧

[٣] . مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٧٣٠

[٤] . القواعد الفقهيه، بجنوردى، ج ١، ص ٢٥٠

[٥] . وسائل‌الشيعه، ج ١، ص ٣٢٧، ح ٥