قابض از «قبض» است و قبض به معناى گرد آوردن [چيزى‌] به جهت تسلّط و قدرت يافتن بر آن، [١] و چيزى را به طور كامل با كف گرفتن مى‌باشد [٢] و آن از اسما و صفات فعليّه خداوند است، به اين معنا كه فيض و بخشش خود را از هر كس كه بخواهد دريغ مى‌كند و او را به تنگى و فقر مبتلا مى‌كند. [٣] اين صفت از آيات ٢٤٥ بقره (٢)؛ ٤٦ فرقان (٢٥) و ٦٧ زمر (٣٩) قابل استفاده است. اين صفت الهى به صورت اسمى نيز در ادعيه آمده است. [٤]

قاب قوسين‌

--) معراج‌

«قاب» به معناى مقدار چيزى‌ [٥] و «قوس» وسيله تيراندازى [با كمان‌] است. [٦] بنابراين «قاب قوسين» به معناى اندازه دو كمان است.

١. قاب قوسين (به اندازه فاصله دو كمان) فاصله پيامبر صلى الله عليه و آله با خداوند در شب معراج:

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌. [٧]

نجم (٥٣) ٨ و ٩

٢. قاب قوسين (به اندازه فاصله دو كمان) فاصله جبرئيل با پيامبر صلى الله عليه و آله در شب معراج:

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌. [٨]

نجم (٥٣) ٨ و ٩

٣. قاب قوسين و يا كمتر از آن نهايت و عالى‌ترين مرتبه تقرّب پيامبر صلى الله عليه و آله به خداوند:

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌.

نجم (٥٣) ٨ و ٩

٤. دريافت مستقيم وحى از خداوند از سوى پيامبر صلى الله عليه و آله پس از نزديك شدن آن حضرت به بارى‌تعالى به اندازه قاب قوسين، در شب معراج:

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌ فَأَوْحى‌ إِلى‌ عَبْدِهِ ما أَوْحى‌. [٩]

نجم (٥٣) ٨-/ ١٠

٥. عبوديّت پيامبر صلى الله عليه و آله موجب رسيدن آن حضرت به مقام قاب قوسين، هنگام دريافت وحى:

ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى‌ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌ فَأَوْحى‌ إِلى‌ عَبْدِهِ ما أَوْحى‌.

نجم (٥٣) ٨-/ ١٠

[١] . التّحقيق، ج ٩، ص ١٨٢، «قبض»

[٢] . مفردات، ص ٦٥٢، «قبض»

[٣] . الأسنى فى شرح اسماء اللّه الحسنى‌، قرطبى، ج ١، ص ٣٦٠

[٤] . دعاى جوشن كبير، بند ٦١؛ البلد الامين، ص ٣٨٣

[٥] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٢٦٠

[٦] . مفردات، ص ٦٨٧، «قوس»

[٧] . بنا بر احتمالى، ضمير «دنا فتدلّى‌» به پيامبر صلى الله عليه و آله برمى‌گردد. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٢٦٢؛ الميزان، ج ١٩، ص ٢٨، جامع‌البيان، ج ١٣، جزء ٢٧، ص ٦٠) قابل ذكر است كه فاصله ياد شده فاصله حسّى نيست، بلكه كنايه از مقام قرب پيامبر صلى الله عليه و آله به بارى‌تعالى در سفر معراجى او است. (تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ١٤٨، ح ١٦)

[٨] . بنا بر احتمالى ضمير «دنا فتدلّى‌» به جبرئيل برمى‌گردد. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٢٦٢؛ جامع‌البيان، ج ١٣، جزء ٢٧، ص ٦١)

[٩] . ضماير سه‌گانه در جمله «فَاوحى‌ الى‌ عَبدِهِ ما اوحى‌» به خداوند و ضماير سابق بر آن به پيامبر صلى الله عليه و آله بر مى‌گردد. (الميزان، ج ١٩، ص ٢٩)