ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٩ - ٢ - پديدهء اكتشافات و ابتكارات و اختراعات

٢ - پديدهء اكتشافات و ابتكارات و اختراعات يكى از روشنترين دلائل وجود استعدادهائى در درون انسان كه منشأ بروز مختصّات و منشها و رفتارها و نمودهاى بسيار متعدّد و متنوّع مى باشند ، پديدهء اكتشافات و ابتكارات و اختراعات است كه هيچ كس قدرت انكار آنها را ندارد . آن عوامل عينى كه منشأ بروز پديده‌هاى مزبور مى باشند ، كدامين تشابه و سنخيّت را با موضوعاتى كه كشف ميشوند و يا جلوه گاه ابتكار و اختراع قرار مى گيرند ، دارا مى باشند همهء ما مى دانيم كه اغلب اكتشافات و اختراعات چنان نبوده است كه همهء مقدّمات و شرائط آنها دقيقا شناخته شده و انسان مكتشف و مخترع بداند كه موضوع مورد تعقيب پس از علم بكدامين مقدّمات و با كدامين موضعگيرىها و با چه وضعى كه در آزمايشگاه بايد بوجود بيايد ، براى مكتشف و مخترع نمودار خواهد گشت . بهمين جهت است كه كلودبرنار در مقدّمهء كتاب طبّ آزمايشى مى گويد : « هيچ قاعده و دستورى معيّن نمى توان بدست داد كه هنگام مشاهدهء امرى معيّن ، در سر محقّق فكر درست و مثمر كه يك نوع راهيابى قبلى بتحقيق صحيح باشد ، ايجاد شود . تنها پس از آنكه فكر بوجود و ظهور آمد ، مى توان گفت چگونه بايد آنرا تابع دستورهاى معيّن قواعد منطقى مصرّح كه براى هيچ محقّق انحراف از آنها جائز نيست ، قرار داد و لكن علَّت ظهور آن نامعلوم و طبيعت آن كاملا شخصى و چيزيست مخصوص كه منشأ ابتكار و اختراع و نبوغ هر كس شمرده مى شود » [١] اگر در پديدهء بروز اكتشافات و ابتكارات و اختراعات بطور همه جانبه بينديشيم ، خواهيم ديد حتّى آگاهىها و معلومات فراوان در بارهء مسائل و اصول و قوانين يك علم هم كافى براى اكتشاف در آن علم نمى باشد اگر چه اغلب از شرائط لازم محسوب ميشوند . اگر چنين بود كه عوامل خارجى به تنهائى مى توانست موجب بروز اكتشافات بوده باشد ،

[١] . شناخت روشهاى علوم ( متدولوژى ) ص ٤٢ فيليسين شاله ترجمهء آقاى مهدوى