ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٣ - تحقّق عرفان مثبت در يك انسان كامل كه علىّ بن ابي طالب نام او است

ابروهايش كشيد ، هر چه به افق نگاه كرد چيزى نديد . ملاحظه مى شود كه جائى كه كج شدن يك مو مى تواند براى انسان يك ماه دروغين در فضا بسازد ، كج شدن من و منش چه خواهد ساخت اين كه عرض كردم : من فريب خورده بوسيلهء خود انسان همهء حقايق و واقعيّات را منحرف مى نمايد ، باين معنا است كه انحراف از واقعيّات معلول خودفريبى ، غير از محروميّت از واقعيّات بوسيلهء نارسائى حواسّ و آزمايشگاه‌ها و تعقّل و موضعگيرىهاى خاصّى است كه كم و بيش ما را در خود غوطه ور ساخته است . نارسائىهاى جبرى مزبور مورد هيچ گونه توبيخ و تأسّف و پيكار انسانها با يكديگر نمى باشد . زيرا همهء مردم با اندك توجّه مى توانند بفهمند كه اجسام بزرگ در فاصله‌هاى دور كوچك مى نمايند . يك پنكهء سه شاخه در موقع حركت با شتاب دائرهء حقيقى مى نمايد ، گرما و سرما با خصوصيّتهاى پيشين اعضاى انسانى كه با اجسام گرم و سرد تماسّ مى گيرند ، اثر متفاوت بوجود مى آورند . اين همان اصل معروف « ما در نمايشنامهء بزرگ وجود هم بازيگريم هم تماشاگريم » است كه همهء مكاتب علمى و فلسفى آن را تحت عنوان ( شيئى براى خود و شيئى براى ما ) پذيرفته‌اند ، اين اصل از زمان لائوتسه ، فيلسوف چينى تا كنون با بيانات مختلف مانند قيدى كه در تعريف حكمت و فلسفه ( بقدر طاقت بشرى ) آورده شده و در جملهء زيباى فوق كه از نيلز بوهر است بيان شده است .
امّا هنگامى كه يك انسان من خود را مى فريبد و در درون خود يك من تصنّعى بوجود مى آورد ، با آن من دوم و تصنّعى به انسان و جهان و روابط و شئون آن دو مى نگرد و همهء خواسته‌ها و انديشه‌هاى خود را با اين من دوم و تصنّعى تنظيم مى نمايد ، انسان و جهانى غير واقعى براى خود مى سازد . و هر چه كه ساليان عمر پيش مى رود و عامل بازگرداننده اى جلو او را نمى گيرد ، تباهىها و بدبختىها و نكبتهائى است كه به خود و ديگران وارد مى سازد . ممكن است اين قبيل اشخاص معلومات بسيار فراوان بيندوزند ، ولى بدانجهت كه آن معلومات با آن من فريب