ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩ - اصل تكميل ابعاد هفتگانه همديگر را

دو جهان برونى و درونى گشته و انسان را در جاذبهء حقيقت كلّ و با لذّات كه همهء جهان برونى و درونى وابستگى خود را بآن ، نشان مى دهد ، بحركت در آورند ، اين ابعاد در اين مرحله بمقام عرفان مثبت رسيده‌اند و مى توان آن انسانى را كه به تكميل ابعاد مزبور با همديگر توفيق يافته است ، عارف ناميد .
و مذاهب الهى كه اسلام بيان كنندهء متن حقيقى همهء آنها است ، آن نور ربّانى است كه همهء ابعاد ششگانه را روشن مى سازد و انسان را به نتيجهء نهائى هستىاش كه لقاء الله است مى رساند .
اصل تكميل ابعاد هفتگانه همديگر را براى اثبات اين حقيقت كه هيچ يك از ابعاد هفتگانهء معرفت ساخته و پرداختهء مصنوعى و موقّت مغز بشرى نيست ، كافى است كه به عمق ريشه‌هاى تاريخى و گسترش فراگير آن ابعاد در همهء جوامع توجّه كنيم . با اين توجّه خواهيم ديد كه در هر دوران و هر شرائطى ، براى هر انسانى كه عوامل مناسب و انگيزه‌هاى ذهنى واقع جويى بوجود آمده است ، از يك يا چند بعد از ابعاد هفتگانه براى تحصيل معرفت بهره بردارى نموده است . در اين مورد يك مثل ساده كه بزرگترين حكمت را در بر دارد ، چنين مى گويد : كه « بازى به اين درازى نبود » البتّه اعتراف بايد كرد كه افرادى كه از همهء ابعاد هفتگانه در معرفت برخوردار بوده باشند ، همواره در اقلَّيّت بوده‌اند ، ولى اين افراد وجود داشته‌اند و مى توانند وجود داشته باشند . بعنوان مثال ابن سينا را كه شهرتش در فلسفه عالمگير ميباشد . و مولوى را كه در عرفان قرون و اعصارى را بخود مشغول نموده است ، در نظر مى گيريم . ابن سينا با طرز تفكَّرات علمى محض ، فيلسوف است و همين ابن سينا مذهبى بوده و با نظر به نمط هشتم و نمط نهم كتاب اشارات از دريافت عرفانى والا نيز برخوردار است . گرايش مذهبى او در بارهء اين گرايش مى گويد : « هر وقت مشكلى در معرفت پيش مى آمد ،