ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٩ - دليل سوم

< شعر > تو چشم عكسى و او نور ديده است به ديده ديده را ديده كه ديده است < / شعر > و اين پديده از مختصّات تجرّد از مادّه و مادّيّات كه در درون آدمى قابل مشاهده است .
دليل سوم - دريافت زيبائى كلَّى ( يا مطلق ) كه قابل تطبيق به زيباييهاى متنوّع و بىشمار است ، مانند دسته گل زيبا ، صورت زيباى انسان ، زيبائى آبشار ، زيبائى شب مهتاب ، زيبائى آسمان ، زيبائى شكوه هستى ، زيبائى نمودهاى هنرى بسيار متنوّع ، زيبائى نمودهاى عاطفى مادران به كودكان خود ، زيبائى ارواح اخلاقى و وارستگان از صفات و پديده‌هاى پست حيوانى .
اين زيبائى كلَّى يا ( مطلق ) كه قابل انطباق بر انواع بسيار متفاوت از نظر نوع و جنس ميباشد ، بهيچ وجه مربوط به مشاهدهء مقدارى از زيباييهاى عينى نمى باشد ، زيرا آنها مشابه همديگر نيستند و مانند افراد يك كلَّى واحد نمى باشند ، مانند حسن و حسين و حميد و رضا كه افراد يك كلَّى واحد بنام انسان هستند و همهء آن افراد در نوع كلَّى انسانيّت مشترك مى باشند ، در صورتى كه زيبائى يك دسته گل هيچ شباهتى به زيبائى صورت انسان ، و زيبائى آبشار و شب مهتاب ندارد . با اين حال انسان در مشاهدهء هر يك از انواع يا اجناس بينهايت زيباييها يك حقيقت مطلق را بر همهء آنها تطبيق مى نمايد . يعنى زيبائى گل را مى بيند مى گويد : اين زيبا است و شب مهتاب را مى بيند ، مى گويد : اين زيبا است . نمودهاى عاطفى و نگاههاى زيباى مادران را بكودكان خود كه در بغل گرفته و آنان را مى بويند و مى بوسند ، مى بيند مى گويد : اينها پديده‌هاى زيبا هستند ، يك انسان وارسته از كثافات خودخواهى و خودكامگىها را مى بيند ، مى گويد ، اين انسان چه روح زيبائى دارد . حال اين سؤال مطرح است كه عامل دريافت كنندهء اين زيبائى كلَّى يا مطلق چيست اگر گفته شود انعكاس از نمودهاى عينى است ، پاسخش اينست كه اگر انعكاس از نمودهاى