فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٩٥ - فصل كيفيت پيدايش كثرت در عالم

ولى اگر عقل مزبور به تعقّل ذات و ماهيّت امكانى خود سرگرم شد و بتصوّر

جهت ظلمانى و فقرى ذات خود پرداخت و دريافت كه ذاتش غير از ليسيت محض‌

و عدم بحت چيزى ديگرى نيست قهرا از اين تعقّل جسم ظلمانى و سراپاى محتاج كه‌

فلك اقصى باشد حاصل مى‌شود كه از آن نيز فلك ديگر ايجاد شده و بدين ترتيب‌

سلاسل افلاك در عالم كون تحقّق مى‌يابند.

قوله: كاستشعارك بكمال و بهاء الخ: اين عبارت بجهت تثبيت اين معنا است‌

كه در عين حالى كه شيئ واحد است منافات ندارد كه داراى اعتبارات و جهات‌

متعدّدى باشد و براى اثبات و تقرير اين مطلب مى‌فرمايد:

نظير مطلبى كه گفته شد اين است كه انسان وقتى بياد كمالات و فضائل‌

خويش مى‌افتد و آنها را تصوّر و تعقّل مى‌كند حالت سرور و بهجتى به وى دست‌

داده كه بواسطه آن بشاشت و از هم گشادگى در رخش ظاهر شده و چه بسا

چهره‌اش برافروخته و سرخ مى‌گردد و در قبال آن وقتى نقائص و رذائل صفات و

آفات نهانى خود را تصوّر مى‌كند صورتش گرفته و رنگ رخسارش به سياهى و

كدورت مبدل مى‌شود و در هر دو حال موضوع يك امر و يك شيئ است ولى‌

اضافات و اعتبارات متعدّد است.

متن: « ٥٠٤، ٥٠٣، ٥٠٢ »