فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٤٨ - فصل اقسام كلام

و حقّا كلماتش را باين اشياء اضافه خواهى نمود، پس وجودات اين اشياء

همانطوريكه وجودات مى‌باشند كلمات نيز هستند و خلاصه كلام آنكه:

وقتى وجودات را بحقتعالى اضافه نمائى خواهى يافت كه جملگى اعراب‌

و پرده‌بردارنده از غيب مصوب و كنز مكنون هستند و اين اشياء كلمات و خطاباتى‌

هستند متعلّق به ماهيّات و وقتى آنها را بماهيّات اضافه كنى خواهى يافت كه آنها

مظهر و شارح و كاشف جمال و جلال حضرت احديّت هستند.

سپس مى‌فرمايد:

حمد متعارف نيز شرح و اظهار فضائل محمود و فواضل او مى‌باشد.

بنابراين آنچه در قرآن كريم وارد شده و بيان مى‌كند كه اشياء حمد و تسبيح‌

حقتعالى را مى‌گويند محمول بر حقيقت حمد و تسبيح است نه اين باشد كه اشياء

بواسطه حدوث و امكانشان دلالت بر مؤثّر و واجب الوجود دارند چنانچه متكلّمين‌

فرموده‌اند.

شرح فارسى:

توضيح‌

يكى ديگر از معانى و اقسام كلام فعل حقتعالى است چنانچه از مولى‌

الموحّدين در كتاب شريف نهج البلاغه نقل شده كه فرمودند:

كلام خداوند فعل او است و اطلاق كلام بر فعل شايد به اين لحاظ باشد

همانطورى كه كلام مبرز ما فى الضّمير و مظهر امر نهانى است فعل حضرتش نيز

پرده از رخسار وجود او برداشته و دلالت بر وجود ذات اقدسش مى‌نمايد.

قوله: حمد الاشياء: حمد حقيقى عبارتست از ابراز كمال محمود و اظهار

نعوت جمال و جلالش و آن بر چهار قسم است:

حمد ذاتى، حمد صفاتى، حمد افعالى، و حمد آثارى.

١- حمد ذاتى: درباره حقتعالى عبارت است از ظهور ذات اقدسش‌

بذاتش و فرمايش مولاى متّقيان كه فرمود: يا من دلّ على ذاته بذاته اشاره به همين‌

قسم است و اكمل اقسام نيز همين قسم مى‌باشد.

٢- حمد صفاتى: عبارت است از ظهور او بصور اسماء و صفات و تجلّيش‌