فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣١٢ - فصل عموم قدرت حقتعالى و انكار ثنويه و معتزله

و بعد از اثبات اين معنا اكنون مى‌گوئيم تنها موجودى كه صالح است براى‌

جعل وجود براى ماسوى واجب الوجود است زيرا غير واجب الوجود ممكن بوده و

ممكن چه امكانش ذاتى باشد و چه استعدادى ملابس با قوّه و از شائبه عدم خالى‌

نيست و پرواضح است كه عدم صلاحيّت براى اعطاء وجود ندارد و بضميمه نفى‌

صلاحيت عدم « قوّه » براى اعطاء فعل « وجود » اثبات مى‌شود كه تنها واجب الوجود

است كه ماسوى به او مستند و در پرتو قدرتش لباس وجود بقامتشان آراسته شده.

٢- علم حقتعالى ذاتى است و هر عالمى كه علمش ذاتى باشد آن علم‌

فعلى است پس حقتعالى عملش فعلى است.

امّا اثبات صغرى در فصول قبلى به تفصيل بيان كرديم كه علم او عين‌

ذاتش است و مقصود از علم ذاتى همين معنا است.

و امّا اثبات كبرى بديهى است وجود ذات فعلى است و محتاج به اقامه‌

دليل نيست و وقتى علم عين آن باشد پس آن هم فعلى مى‌شود و معناى فعلى بودن‌

علمش اين است كه علمش هم‌چون ذاتش عين حيثيّت عليّت براى تمام اشياء و

ماسوى است و چون اين علم عين قدرت نيز مى‌باشد پس قدرتش نيز همچون علمش‌

به جميع ماسوى تعلّق گرفته است.

دفع وهم‌

ممكن است توهّم شود اگر علم حقتعالى علّت تمام ماسوى و ممكنات باشد

از جمله ممكنات افعال حسنه و سيّئه صادره از عباد است همچون عدالت و ظلم،

طاعت و معصيت و امثال اينها همانطوريكه خيّام در آن بيت انحرافيش گفته: