فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨٨ - جواب مصنف(ره) از استدلال مشائين

است كه در اين صورت از صفات كمال بحساب نيايند.

٢- معناى حقيقى كه عبارتست از مبادى اضافات و پرواضح است كه به‌

اين اعتبار به متعلّقاتشان مقدّم مى‌باشند پس علم يا قدرت اگر به معناى نفس اضافه‌

بين عالم و معلوم يا بين قادر و مقدور باشند مسلّما بايد متأخّر از طرفين تصوّر شده و

چنانچه گفتيم به اين ملاحظه از صفات كمال نيستند چه آنكه اگر به معناى مزبور

جزء صفات كمال محسوب شوند لازمه‌اش اين است كه غير ذات « اضافه » در

كمال ذات كه عين ذات است دخيل بوده و بعنوان جزء متّمم محسوب گردند و حال‌

آنكه در حقّ باريتعالى اين امر مستحيل و ممتنع است.

ولى اگر معناى دوّم را ملاحظه نموديم يعنى مبدء اضافه مزبور را علم ى‌

قدرت خوانديم و آن را جزء صفات كمال و عين ذات قرار داديم محذور قبل پيش‌

نيامده و در اين صورت معلوم و مقدور تابع علم و قدرت يعنى در حقيقت تابع ذات‌

مى‌شوند.

و ما در سابق مكرّر گفتيم كه علم فعلى حضرتش نفس اضافه اشراقيّه است‌

كه خواهان طرف نيست تا لازمه‌اش تأخّر از طرف باشد و وقتى در علم فعلى به اين‌

امر ملتزم شديم و آن را به اين بيان تصحيح و تقرير نموديم در علم ذاتى و ايجاد

حقيقى كه از قبيل معانى مصدرى نيست به طريق اولى به آن پاى‌بند بوده و اعتقاد

داريم و مؤيّد اين ادّعا بلكه دليل بر آن فرمايش حضرت ثامن الحجج عليه السّلام است‌

كه فرمودند:

له اى للّه تعالى معنى الرّبوبيّة اى وجوب الوجود اذ لا مربوب اى لا تحتاج الى‌

طرف حتمى تتعلّق به و حقيقة الالهيّة اى و له حقيقة الالهيّة اذ لا مالوه اى كذلك و

معنى العالم و لا معلوم اى و له تبارك و تعالى معنى العلم و لا يستدعى معلوما حتّى‌

يتعلّق به الحديث.

و تمام حديث در كتاب شريف توحيد صدوق عليه الرّحمة مسطور است‌

طالبين به آن كتاب رجوع فرمايند.