فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨٧ - جواب مصنف(ره) از استدلال مشائين

ترجمه و شرح فارسى: مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

و باستدلال دوّم مشّائين با قول خود اشاره كرده و گفتيم:

او يثبت المعدوم چنانچه باستدلال پنجم ايشان با عبارت او يكن مثل‌

افلاطونيّه الخ اشاره نموديم و باستدلال چهارم آنها با عبارت « او غيره» همچون‌

اتّحاد عاقل و معقول اشاره نموديم و جمله « امتنع التّالى لكلّ» يعنى: تمام توالى‌

پنجگانه ممتنع بوده و اين امتناع بخاطر آنستكه علم حقتعالى از طريق ارتسام صور

پذيرفته نشد و پس از لزوم اين توالى فاسد الزاما بايد بپذيريم كه علم حقتعالى از راه‌

صور مرتسمه است و بدين ترتيب مدّعاى ما « مشّائين » ثابت مى‌شود.

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٣ ؛ ص١٢٨٧

جواب مصنّف (ره) از استدلال مشّائين‌

مرحوم مصنّف از استدلال مذكور دو جواب مى‌دهند: نقضى و حلّى.

امّا جواب نقضى: اين استدلال منقوض است به مسئله قدرت و اراده و

امثال اينها زيرا همانطوريكه علم ازلى است و معلومش بايد ازلى باشد قدرت نيز

چنين است و همانطوريكه علم از صفات حقيقيّه ذات اضافه است و طرفش بايد در

ظرف آن محقّق باشد قدرت نيز همينطور مى‌باشد حتّى قدرت بر مكّونات و

موجودات ازلى بوده قهرا طرف ان يعنى مكوّنات نيز بايد ازلى باشند و در اينجا ديگر

نمى‌توان ازليب ودن مقدورات را به مجرّد صور مرتسمه تصحيح نمود و قائل شد

باينكه قدرت بأشياء خارجى تعلّق گرفته باعتبار اينكه صور مرتسمه آنها مقدور

هستند بهمان تقريبى كه در علم و معلوم مى‌نمودند زيرا نفس وجود عينى اشياء به‌

اعتبار خودشان مقدور بوده و محتاج به وساطت صور مرتسمه نيستند چه آنكه عموم‌

قدرت حضرتش شامل موجودات عينى نيز مى‌شود.

و امّا جواب حلّى: علم و قدرت و نظائر اين دو از صفات كمال بدو معنا

استعمال مى‌شوند:

١- معناى اضافى كه به اين لحاظ بايد از متعلّقشان متأخّر باشند و بديهى‌