فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨٥ - معناى تبعيت امر و مشاراليه آن

پرواضح است كه وجود عينيّه اشياء در ازل نبوده زيرا فرض اينست كه آنها

حادثند حال اگر معلوم در ازل را صور مرتسمه بدانيم مطلوب حاصل است و در غير

اين صورت يكى از امور پنجگانه ذيل را بايد ملتزم شويم:

١- در ازل اساسا عالم به اشياء نبوده زيرا از اشياء در ازل نه وجودى بوده‌

و نه ماهيّتى.

٢- ملتزم شويم به ثبوت معدومات در ازل كه فقط شيئيّت و ماهيّت‌

بر ايشان ثابت بوده بدون وجود.

٣- ملتزم شويم كه اشياء در ازل داراى شيئيّت وجودى بوده و لكن بوجود

علمى كه با وجود عالم متّحد بوده است.

٤- ملتزم شويم كه اشياء در ازل شيئيّت وجود عينى تجرّدى داشته‌

همانطوريكه حكماء اشراق به آن ملتزم شده و از آنها بمثل افلاطونيّه تعبير كرده‌اند.

٥- بپذيريم كه اشياء در ازل وجود عينى مادّى داشته‌اند.

و چنانچه گفتيم تمام اين امور خمسه باطل است در نتيجه حقّ و صواب‌

يكى است و آن التزام به اين است كه معلوم حقتعالى در ازل به واسطه صورت‌

مرتسمه بوده است.

متن: « ٤٣٩، ٤٣٨ »