فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤٠ - رأى فرفوريوس و اختيار مصنف

مستمدّا من ذلك الامر البسيط الّذى فيه فهذا العلم الواحد البسيط

فعّال للتّفاصيل و هو اشرف منها.

قالوا: فقياس علم الواجب بالاشياء و انطواء الكلّ فى علمه على هذا

المنهاج.

و الفرق بانّ هذه الحالة البسيطة ملكة وصفة زائدة على النّفس و فى‌

الواجب تعالى عين ذاته.

و قد صحّحنا كلامهم فى بعض تحريراتنا.

ترجمه: اگر علم حقتعالى بتمام اشياء اجمالى باشد اينقول بمتأخّرين تعلّق دارد چه‌

آنكه ايشان گفته‌اند:

ذات حقتعالى علم اجمالى به تمام ماسوى دارد نه تفصيلى زيرا ذات‌

اقدسش واحد و بسيط است و اشياء مختلف الحقائق مى‌باشند و چگونه ممكنست‌

صورت خورشيد مثلا در ذهن ما علم بخورشيد و ماه و سنگ و كلوخ باشد.

و بسا مثالى را در اينمقام ايراد كرده و حال انسان رادر علمش باشياء بر سه‌

قسم نموده‌اند:

١- اينكه علومش تفصيلى زمانيه و بر سبيل انتقال از معقولى بمعقول ديگر

بوده در حاليكه با تخيّل نيز مشوب و آميخته باشد.

٢- اينكه برايش ملكه‌اى بوده كه از ممارست علوم حاصل شده باشد.

٣- بنحوى باشد كه بر او مسائل كثير و بسيارى دفعتا ايراد شده در نتيجه‌

علم اجمالى براى جواب از كلّ برايش حاصل گردد و آن عبارتست از ملكه بسيطه‌

پس از آن شروع در تفصيل هر يك نموده و بكمك همان امر بسيطى كه در او است‌

مسائل را بطور جداگانه و عليحدّه جواب دهد، پس علم واحد بسيط مزبور فعّال‌

اجوبه تفصيلى بوده در نتيجه از تفاصيل اشرف مى‌باشد، سپس گفته‌اند:

پس قياس علم واجب الوجود باشياء و منطوى بودن جملگى در علمش‌

بر همين طريق و روش مى‌باشد با اينفرق كه اين حالت بسيطه در انسان ملكه و

صفتى است زائد بر نفس ولى در حقتعالى عين ذاتش مى‌باشد.